Tom Bevers

Vandaag het vervolg van het OCMW-verhaal. Het aanvankelijke verzet vanuit de meerderheid tegen het Kiekenhoevescenario bleek gebroken, en alles verliep dus exact zoals wij het samen met Open Vld dinsdagavond hadden uitgetekend. Met OCMW-raad deze morgen. CD&V ging op zoek naar een OCMW-voorzitter binnen de OCMW-raad, en vond Maria Ansoms. Geen slechte keuze, want Maria kent het OCMW en aan haar inzet moet niet worden getwijfeld. Ik ben ook blij dat de OCMW-raad uiteindelijk in staat bleek om gewoon het heft in eigen handen te nemen, zelf orde op zaken te stellen en een voorzitter aan te duiden. Al blijft het natuurlijk een lichtpuntje in een reeks van zwarte bladzijden voor het OCMW, en zou Jos Van Loon gewoon terug op zijn stoel moeten zitten.

Mijn vriend Jeroen Clous, socialist voor zover ik mij herinner, nam gloedvol de verdediging van de CD&V-carrousel op. Blijkbaar vond CD&V zelf geen verdedigers meer. “With friends like these, who needs enemies” zegt een Engels spreekwoord – het moet niet altijd in het Latijn. Ik ben niet zeker dat Jeroens eigen partijgenoten het apprecieerden, maar met initialen “JC” zit er natuurlijk onvermijdelijk christelijk bloed verscholen in zijn rode aderen. En het bloed kruipt nu eenmaal waar het niet kan gaan. Ik reken erop dat hij mij uitnodigt op de receptie waar hij tot erelid van CD&V wordt gedecoreerd. Mocht niemand bereid zijn de feestrede te houden, dan bied ik mij alvast aan.

Met een nieuw persbericht hebben we de samenwerking van deze week met Open Vld afgerond. Het was me aangenaam om intensief met hen aan hetzelfde zeel te mogen trekken, al zou het met oud-OCMW-raadslid Roger Budin erbij nog leuker zijn geweest. Maar ik ben trots op Thomas, Annemie, Suzanne en natuurlijk Brigitte die plots een hoofdrol in een kleine soap kreeg opgedrongen.

Het hele verhaal heeft me een halve zaterdag, drie avonden en twee halve verlofdagen gekost – voor een bijrol achter de schermen. Ik hoop dat de andere spelers er niet méér in hebben geïnvesteerd, want dat was het niet waard natuurlijk. Hopelijk ziet iedereen die relativiteit nu achteraf ook in.

Overigens zijn wij op elk moment bereid geweest tot overleg; dat hadden we intern zelfs expliciet afgesproken. Op voorwaarde dat er redelijk en met respect gesproken kon worden. Maar is er gepraat met “God en klein Pierke”, dan is er op geen enkel moment contact opgenomen met Dirk, met Bart of met mij. Ook goed, wat ons betreft.

De oplossing van vandaag was natuurlijk dinsdag ook al perfect mogelijk geweest. Zonder de gemeenteraad samen te roepen, zonder reisplannen te verstoren, zonder faxen uit Tsjechië. Ik ga ervan uit dat verdere zomerse politieke escapades van die aard ons dan ook bespaard zullen blijven. Al betekent dat natuurlijk niet écht “politiek verlof”. Daarvoor heeft deze week me nét te veel energie gegeven…

Het nieuws van 13 juli werd gedomineerd door de grachtentocht van Oranje. De Nederlandse verliezende finalist van het WK werd gehuldigd in Amsterdam. Ondanks de nederlaag worden de “helden” gevierd – gedeeltelijk omdat niet-vieren een veiligheidsrisico had kunnen meebrengen. Maar toch. Eigenlijk wel mooi – al bedoel ik dat niet in de esthetische zin van het woord.

In Essen was dit de “radenloze” dag. Zowel de gemeenteraad als de OCMW-raad waren samengeroepen. De gemeenteraad met als enige bedoeling om het ingewikkelde scenario van de CD&V-stoelendans in de praktijk te kunnen omzetten. Vanuit N-VA/PLE hadden we niet veel zin om daaraan mee te werken : een raad houden kost de gemeenschap 150 EUR per aanwezig raadslid. Zeker niet te veel, als er daar ook voor gewerkt moet worden. Maar deze keer was enkel 5 minuten politieke moedeloosheid gewenst om “akte te nemen” van papierwerk. Dat bovendien perfect netjes rond had kunnen zijn tegen de raad van 30 juni. Alleen waren toen nog niet alle katten in CD&V gegeseld. Dus bleven we weg van de raad, en we probeerden de oppositiecollega’s te overtuigen om dezelfde houding aan te nemen.

Om geldig te zijn, moest op de gemeenteraad de helft van de raadsleden aanwezig zijn. Normaal geen probleem : een nogal essentieel kenmerk van “de meerderheid” is dat die over meer dan de helft van de zetels beschikt. 13 van de 25 in Essen, om precies te zijn. Alleen bleken niet alle leden van de meerderheid zomaar bereid om van hun vakantieplannen af te zien voor vijf minuten gemeenteraad. Dus probeerde CD&V om enkele oppositieleden te verleiden. Het heeft hen (en ons) wat werk gekost, maar uiteindelijk bleven de rangen gesloten. Op de raad ontbraken Eddy Mertens en Jokke Hennekam (sp.a) én burgemeester Van Tichelt (CD&V). Enkele anderen hadden voor niets de verplaatsing naar Essen gemaakt…

Natuurlijk hadden we dit scenario langs beide kanten voorzien. De OCMW-raad vergaderde een half uur na de gemeenteraad. De voorbije weken was het besef gegroeid dat het OCMW tijdens die raad een voorzitter moest kiezen. Tenzij… Tenzij het recht van de burgemeester werd bovengehaald om een punt op de OCMW-raad uit te stellen. Probleem : de burgemeester was dus niet beschikbaar. Daar kon een mouw aan worden gepast, zodat Frans Schrauwen de sjerp (symbolisch) even terug mocht omgorden. Probleem van de baan. De meerderheid kon dan de gemeenteraad nog eens samenroepen en vervolgens het zaakje in het OCMW regelen. Al wie een rechtendiploma heeft in en om CD&V mocht het mee uitzoeken en bevestigen.

Rechtendiploma’s hebben wij niet. Maar we zijn ook niet van gisteren. Dus toch maar even in de wetgeving gedoken, en de adder onder het gras gevonden – om die vervolgens door enkele gezaghebbende bronnen te laten bevestigen. Terecht gaat de verplichting voor het OCMW om operationeel te blijven en een voorzitter te kiezen vóór op het uitstelrecht van de burgemeester. Zo bleek. De OCMW-raad verliep volgens één van de scenario’s die we vooraf hadden voorzien. Wij wel. Samen met Open Vld verstuurden we een persbericht. En we legden ’s avonds in de Kiekenhoeve vast hoe de rest van het verhaal zou lopen. Dag en uur inbegrepen. Alleen de meerderheid moest er nog even van op de hoogte worden gebracht…

Uiteindelijk staat onze nederlaag in de sterren geschreven. De stoelendans zal exact eindigen zoals CD&V het voorzien heeft. Wie zal verliezen, staat ook vast: het gezond verstand, het OCMW, het goed bestuur en het politiek fatsoen. Al wat ons zal resten is met opgeheven hoofd, en respect voor de instellingen van de lokale democratie, het speelveld verlaten. Het CD&V-Oranje zal winnen in Essen, ondanks een reeks own-goals, maar een triomftocht zal er niet inzitten.

Dan er liever alles aan gedaan hebben, maar toch verliezen.

Het was vijf jaar lang een goede gewoonte : de zaterdagmorgen voor de OCMW-raad kwamen we met de oppositieraadsleden samen. Met Jeroen Clous (sp.a) en Lieve Wuyts (Groen!). Na één jaar werd Lieve vervangen door Cois Veraart (sp.a). Ik vond het altijd aangename bijeenkomsten. Ik heb er veel mee geleerd, over politiek en over het OCMW.

Deze morgen was ik er opnieuw bij. We kwamen samen met de huidige oppositieraadsleden en hun partijvoorzitters om de OCMW-raad van dinsdag voor te bereiden. Al is “oppositie” even een relatief begrip, want dezer dagen wordt het OCMW geleid door Brigitte Bouvé (Open Vld). De CD&V-stoelendans heeft er immers toe geleid dat waarnemend voorzitter Jos Van Loon nu ook als raadslid ontslag moest nemen – kwestie van zeker te zijn dat zoveel mogelijk ervaring uit het OCMW wordt weggehaald, neem ik aan. Waardoor de voorzittershamer min of meer toevallig tijdelijk in handen is van Brigitte – een geluk bij het ongeluk dat het OCMW de voorbije weken is overkomen. Ze houdt de hamer net iets steviger vast dan sommigen hadden voorzien. Goed zo !

Ik vond het aangenaam om nog eens aan Kerkeneind te vergaderen. Ik heb hier het OCMW als eens omschreven als mijn “eerste liefde” in de politiek, en dat lijkt me wel een juiste typering. En zoals dat met eerste liefdes gaat, doet het me pijn om te horen en te zien dat het niet zo goed gaat met het OCMW. Ondanks, overigens, de dagdagelijkse inzet van zoveel personeelsleden voor wie OCMW Essen veel meer is dan een 9 tot 5-baantje. Ik weet niet of en hoe ik er veel aan had kunnen veranderen, maar nu had ik toch echt wel OCMW-raadslid willen zijn. Ik zou me wellicht iets minder machteloos hebben gevoeld.

Hopelijk komt het goed, en legt de raad van dinsdag ondanks alles de basis voor een degelijke sturing van het OCMW in de resterende 2,5 jaar van deze legislatuur.

Een gemeenteraad zonder veel geschiedenis deze week. De boeiendste discussie vond wat mij betreft vooraf plaats, in de commissie ruimtelijke ordening. In het kader van de opmaak van het provinciaal ruimtelijk structuurplan (PRSP) kwam daarbij het al dan niet erkennen van Hoek als “woonkern” ter sprake. Ook al bij het vorige PRSP kwam dit ter sprake : nieuwe ruimtelijke ontwikkeling is in principe enkel mogelijk in “hoofddorpen” zoals Essen en “woonkernen” zoals Wildert en Horendonk. Waar minder dan 500 gezinnen wonen, erkent de provincie in principe geen woonkern. De burgemeester pleitte in de commissie hard om die erkenning voor Hoek wel te vragen. Dat riep bedenkingen op bij zowel Vic De Backer (Open Vld) als Philip Peeters (Groen!) : gaat de erkenning de deur niet open zetten voor al te ambitieuze projecten die de maat van Hoek overstijgen en dus het karakter van de wijk in gevaar brengen ? Als Vic en Philip het eens zijn, dan is er reden om voorzichtig te zijn !

In de commissie was afgesproken dat het college een voorzichtige en genuanceerde tekst voor het advies zou maken, maar toen die niet in de stukken opdook besloot ik om zelf een poging te wagen :

De gemeenteraad is van mening dat het landelijk karakter van de wijk Hoek voorop staat. In dat kader moet ook de leefbaarheid van Hoek worden gegarandeerd. Daartoe kunnen de bestaande bouwmogelijkheden benut worden, maar zeer kleinschalige woonprojecten, uitdrukkelijk gericht op de bevolking van Hoek en zonder lintbebouwing verder aan te moedigen, zouden wel mogelijk moeten zijn. Daarnaast zou ook ruimte voor enkele gemeenschapsvoorzieningen, passend bij het eigen karakter van de wijk, mogelijk moeten worden gemaakt. De gemeenteraad stelt de erkenning van Hoek als woonkern voor, gekoppeld aan het engagement en de uitdrukkelijke opdracht aan het schepencollege om zeer voorzichtig met de mogelijkheden die deze erkenning zou bieden om te gaan.

Die tekst komt uiteindelijk ook in het advies; alleen Philip leek niet helemaal overtuigd. Ik ben niet zeker dat het de provincie op andere gedachten zal brengen, maar ik hoop wel dat dit het uitgangspunt blijft voor het ruimtelijk beleid van de komende jaren in de mooiste wijk van onze gemeente. Of die nu een woonkern wordt of niet…

Overigens hebben we in de gemeenteraad een nieuw patroon gehoord in het discours van de meerderheid : na het “meenemen” van goede maar politiek ongewenste voorstellen van de oppositie en het presenteren van onaf beleid als “groeimodel” worden duidelijk onvolmaakte maatregelen doorgedrukt met de belofte ze te zullen “evalueren”. In de praktijk hebben we van die grote evaluatiedrang in elk geval nog niet veel gemerkt !

Gazet van Antwerpen publiceerde deze week een overzicht van de afwezigheden in de gemeenteraad. Daarbij werd de periode van september 2009 tot mei 2010 bekeken. Wat de plotse interesse voor de deelname aan de raadszittingen verklaart, is niet zo duidelijk. In Essen blijkt het aantal afwezigen overigens beperkt, zoals in de meeste gemeenteraden. In de districtsraden in de stad Antwerpen ligt het absenteïsme blijkbaar hoger.

Sommige gemeenten gaven de informatie blijkbaar niet. Dat de krant dan niet de moeite deed om even verder te graven, verbaast me. Het gaat om informatie die volledig openbaar is; als ik morgen wil weten wie er in pakweg Erpe-Mere naar de gemeenteraad komt, dan krijg ik die gegevens 100% zeker te pakken. Misschien met wat aandringen, maar een krant mag toch een béétje werken om aan informatie te komen.

Los daarvan kan je je afvragen wat de relevantie is van het in de krant vermelden van mensen die toevallig één raadszitting hebben gemist. Ik ben zelf in dat geval (voor mijn werk in het buitenland tijdens één zitting), en bijvoorbeeld ook Willy Heymans (voor de eerste keer in tien jaar een zitting gemist, wegens ziekte). Dat ik er door het artikel nu op wordt aangesproken dat ik één raad heb gemist, vind ik een beetje overdreven. Maar goed, de pers moet natuurlijk zijn werk doen.

Overigens bleven deze week op de commissievergadering “woonbeleid” alle drie de CD&V-vertegenwoordigers afwezig (zonder vooraf te verwittigen, zelfs). Ik vermoed dat het voor de eerste keer in de Essense politieke geschiedenis is dat de raad zonder christen-democraten heeft vergaderd. Of het daarin ligt, kan ik niet zeggen, maar het wel een goede vergadering. Kwatongen beweren dat ze nog wat verder moesten puzzelen aan de stoelendans waar ik het hier al over heb gehad. Hopelijk heeft iemand in de vergadering ook het concept “goed bestuur” aangehaald…

Voor het Essense woonbeleid betekenden de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 een duidelijke trendbreuk. De oorzaak ligt deels bij de vervanging van Open Vld door sp.a in de meerderheid en deels bij de grillen van de timing van de sociale huisvestingsmaatschappijen die in Essen actief zijn. Vóór 2006 had de private markt, opgejaagd door kandidaat-inwijkelingen vanuit Nederland, vrij spel in onze gemeente. Vanaf 2006 werd werk gemaakt van een sociaal woonbeleid. Een pluim voor het schepencollege en een bank vooruit ? Neen, integendeel.

In de eerste plaats werd gekozen voor een én/én-beleid. Essen werd voor 2006 door de private markt aan een redelijk snel tempo volgebouwd. Dat ritme vertraagde niet; de sociale woningen kwamen er alleen bij. Waardoor de open ruimte nog sneller verdwijnt. Maar in de nieuwe private verkavelingen worden toch deels sociale objectieven opgelegd ? Inderdaad, en daardoor lijkt het er soms op dat ze nog sneller goedgekeurd raken. De sociale redenen geven zo een extra versnelling aan de bouwwoede.

Is dat dan geen sociaal beleid ? Op korte termijn een beetje, op lange termijn absoluut niet. Het volbouwen van Essen zorgt voor mobiliteitsproblemen, maar ook voor sociale spanningen. Ook het verlies van het groene karakter van de gemeente en van het typische dorpsbeeld tast de sociale samenhang aan (om maar te zwijgen van de gevolgen voor het leefmilieu). En de grondschaarste gaat op termijn ongetwijfeld de vastgoedprijzen nog verder in de hoogte jagen.

Bovendien werd voor de verkeerde woningen gekozen, zowel in private als sociale verkavelingen. In het kader van grootschalige projecten werden typisch voorstedelijke koop- en huurwoningen ingeplant, vaak bovendien aan een prijs die voor de (jonge) Essenaar niet gemakkelijk op de tafel kan worden gelegd. De logica van de projectontwikkelaars, maar ook die van de sociale huisvestingsmaatschappijen, primeerde op de noden van de bevolking. Zo wordt een sterke inwijking aangemoedigd, terwijl jonge Essenaren ofwel wegtrekken ofwel als ze over voldoende geld beschikken noodgedwongen zelf bouwen in plaats van een woning te kunnen kopen – nog een factor die het snelle volbouwen van de gemeente. Dat die bouwactiviteit zich dan ook nog vaak in de weekendzone afspeelt, is een bijkomend probleem voor het beleid.

Als we het hebben over “voorstedelijk” aandoende projecten, dan komen we natuurlijk snel uit bij de appartementsbouw in onze gemeente. Die gaat voor een belangrijk deel uit van een denkfout : heel wat Essenaren (jongeren, eenoudergezinnen, senioren…) zoeken een kleine en betaalbare woning. Maar dat is niet hetzelfde als een appartement ! Nogal wat van die groepen zijn op zoek naar een klein huisje. De appartementen zullen de Essenaren niet in Essen houden, maar ze integendeel wegjagen naar plaatsen waar het plattelandskarakter wel gewaarborgd is.

De woningbehoeftestudie die de gemeente Essen liet uitvoeren legt de vinger op een aantal van deze wonden. De studie bevat ook de voorzichtige aanzet voor een ander beleid, maar lijkt in de eerste plaats toch vooral te moeten dienen om nog een aantal jaren op de ingeslagen bouwsnelweg te kunnen doorgaan.

Wat is er dan wel nodig ? Volgens mij een beleid dat “bescheiden en duurzaam wonen” als uitgangspunt neemt en vanuit volgende principes vertrekt :
1. Een restrictief beleid voeren waarbij bijkomende bebouwing met mondjesmaat wordt toegestaan.
2. Bij de realisatie van woningen de voorkeur geven aan kleinschalige sociale projecten, van enkele huizen, afgestemd om het inkomen van jonge Essense gezinnen.
3. Zeer restrictief omgaan met nieuwe appartementen.
4. Heel sterk inzetten op renovatie van bestaande woningen, door wie zelf aan de slag wil gaan sterk financieel aan te moedigen én door als overheid zelf huizen te kopen, te renoveren en vervolgens aan betaalbare prijzen te verkopen.
5. Sociale verkavelingen opzetten, waarbij niet al te grote stukjes bouwgrond op de markt worden gebracht.
6. Al deze zaken vertalen in sterke ruimtelijke ordeningsinstrumenten (stedenbouwkundige verordeningen) waarbij zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van de decretale mogelijkheden (zoals wonen in eigen streek).

In de woningbehoeftestudie wordt gesproken van een trendbreuk, maar hoe die zal worden gerealiseerd komt onvoldoende tot uiting. Het is nochtans meer dan ooit tijd om ongebonden aan projectontwikkelaars én sociale woninggiganten, stevige knopen door te hakken.

Overigens past het Sociaal Verhuurkantoor dat door het OCMW werd opgezet wel in de juiste beleidslijn. Het voorstel uit 2003 dat aan de basis daarvan ligt, toont meteen aan dat mijn analyse niet zomaar uit de lucht komt gevallen…