Vogelvlucht
IN MEMORIAM JAN ADAMS
Een weekend in Knokke. Omdat er daar een station is, en we naar de oostkust wilden. We maakten een lange strandwandeling, naar het Zwin. Daar was mijn vrouw nog nooit geweest, wat niet zo verbazend is, maar ik ook niet, en dat zou natuurlijk niet mogen. Blijkbaar was het schoolreisprogramma in mijn jeugd toch niet zo klassiek. Het is nochtans een must, het natuurreservaat dat zoals de Kalmthoutse Heide die we zo goed kennen pal op de grens ligt – ook dat schept een band.
Op weg naar het Zwin, in de duinen, las ik het WhatsAppbericht dat Jan Adams overleden was. Vreemd dat een bericht dat niet onverwacht komt zo onwerkelijk kan zijn dat je het eigenlijk niet kan, niet wil geloven. Het Zwin herbergt vogels, maar ook andere dieren en planten. In het reservaat dat -het moet gezegd- zéér mooi aangepast werd aan de Covidmaatregelen worden die fauna en flora uiteraard uitgebreid toegelicht, met de Latijnse naam erbij. Zoals dat hoort. In onze Esak-quizploeg volstond die Latijnse naam vaak om de plant of het dier te herkennen. Soms hoopten we dat de quizmaster van dienst het gewoon bij die naam zou laten, maar dat gebeurde zelden. De quizmaster dacht wellicht dat hij er eigenlijk niemand een plezier mee deed. Maar dat was buiten Jan Adams gerekend, die had er heel vaak meteen genoeg aan.
Zelf kan ik bij wijze van spreken geen ooievaar van een roodborstje onderscheiden, maar in het Zwin heb ik echt mijn best gedaan. Maar Jan zou door mijn verrekijker veel meer soorten hebben herkend, natuurlijk. Ik zou hier kunnen schrijven dat Jan een wandelende natuurencyclopedie was, aangevuld met grote hoofdstukken hedendaagse hitmuziek (en de occasionele bijhorende niet onknappe jonge zangeres) en wetenswaardigheden uit zowat elk denkbaar domein. Maar het adjectief “wandelende” past niet bij Jan. Jan liep, en deed dat fanatiek. En Jan dacht en praatte met dezelfde hoge snelheid. Hij was op veel terreinen moeilijk bij te houden. Samen met hem quizzen, en ik neem aan dat het ook voor samen met hem lopen gold, was vaak een kwestie van aanklampen, bij vragen die al beantwoord werden vooraleer ze waren gesteld, bij verhalen die doorliepen van de eerste naar de laatste ronde. Ik kende Jan niet eens zo goed, maar heb daardoor toch het gevoel dat ik veel van hem weet.
Die aangeboren snelheid hield hem nochtans niet tegen om te genieten van de mooie dingen in het leven. Van lekker eten (en veel – al die calorieën vlogen er toch opnieuw af) en van reizen. Van flora en fauna – in de tuin en daarbuiten. En van zijn leefomgeving – hij werkte voor de groendienst van de gemeente Kalmthout tot aan zijn (veel en veel te korte) pensioen en engageerde zich ook in de plaatselijke politiek. En in de atletiekclub, natuurlijk – waarvoor hij ook de quiz mee opstelde, met goede maar véél vragen, die voor de niet-kenners van vogels, vlinders, insecten, bomen en bloemen – en de hitlijst van MNM – niet altijd evident waren. Dat mag op een quiz, als alle vragen elke week hetzelfde zijn, dan wordt het al snel erg saai.
Jan was op ons trouwfeest, en ik herinner me dat hij daar vertelde over zijn reizen naar Griekenland. Het enige woord Grieks dat hij onthouden had was opmerkelijk genoeg “kotopoulo”, de kip. Ik dacht ook daaraan terug in het Zwin. Een vogel zowaar, zij het één die vooral in gebraden vorm wordt gewaardeerd. Echt iets voor Jan, om net dat te onthouden. Zoals hij zo vaak dingen onthield die schijnbaar zonder nut waren, maar waar we dan achteraf op een quiz baat bij hadden.
Enkele jaren geleden verloor ons quizteam ook Nora Mattysses – vriend aan huis bij Jan. Nora was vaak onze toevlucht voor onder meer klassieke muziek, literatuur en kunst. Met Jan en Nora samen konden we met name op de quizzen die Joris Pinseel opstelt (dat zijn er jammer genoeg niet zo veel) eigenlijk plaats één al vooraf op ons scoreblad invullen. De vragen werden dan bovendien eerder “tussendoor” beantwoord, en ondertussen konden we bijpraten over honderden zaken. Nora, en Jan nog meer, hadden altijd wat te vertellen. Die antwoorden, ach wat kan het ons schelen. Maar het werd veel stiller aan onze quiztafel zonder Nora. En zonder Jan, dat kan ik me eigenlijk nog niet eens indenken. Er wordt voorlopig niet of nauwelijks gequizt, maar ook na Covid zal het nooit meer hetzelfde zijn.
Het Zwin is een vogelreservaat, maar het is er vooral voor vogels op doorreis. In tegenstelling tot een dierentuin krijgt het zijn betekenis eigenlijk niet door de vogels die er zitten, maar door de vogels die er nog moeten aankomen, en die er al weggetrokken zijn. Zoals de ooievaars in Knokke is Jan vertrokken. Dat is fundamenteel oneerlijk. Het is al zo onwezenlijk voor ons, en voor zijn vrouw Brigitte moet het nog moeilijker te bevatten zijn. Hij laat een leeg nest en veel herinneringen achter. Zoals een reservaat kunnen we die alleen maar benoemen en koesteren.
De 27e ESAK-quiz zit er alweer op. Het gaat elk jaar om een werkstuk waar ik heel wat tijd in steek, en dat was deze keer niet anders. Zelf kijk ik tevreden terug op een geslaagde editie, al besef ik dat het bijna onmogelijk is om een goed evenwicht te vinden. Langs de ene kant willen we een quiz bieden die aantrekkelijk genoeg is voor geroutineerde quizzers die voor één keer naar Essen afzakken, langs de andere kant proberen we ook een quiz te maken die voor het erg brede Essense quizveld en zelfs voor absolute gelegenheidsploegen een aangename avond oplevert. Die zoektocht maakt dat de quiz het ene jaar net iets moeilijker is, en het andere jaar net iets gemakkelijker. Het zij zo.
Gisterenavond stond de N-VA/PLE-quiz op het programma. Alweer de vijfde in het rijtje. Voor mijzelf, als mede-opsteller en presentator, alvast een succesvolle uitgave. Ik heb het gevoel dat Robin en ik een geslaagd en gesmaakt geheel in elkaar hadden gebokst – het blijft in elk geval bijzonder leuk om één keer per jaar met hem samen te werken. Als ben je bij een Powerpointquiz afhankelijk van de techniek, en liet met name het geluid ons af en toe in de steek. Echt storen deed dat volgens mij niet, toch blijft het een verbeterpunt voor de volgende uitgave. 
De 26e Esak-quiz bleek niet de gemakkelijkste editie uit de geschiedenis. Met Carl had ik een afwisselend menu samengesteld, dat -zo bleek uit de reacties- door de regelmatige quizzers goed werd gesmaakt. Voor sommige gelegenheidsploegen, of teams voor wie vooral de gezelligheid hen naar quizzalen lokt, was wat opgediend werd misschien iets te pittig. 
Een dubbel quizweekend voor Kom Op Tegen Kanker. Robin en zijn team verteerden de gedwongen (en voor mij nogal onbegrijpelijke) verhuis uit de sporthal van het College door de ene megaquiz te vervangen door een muziekquiz op vrijdag en een algemene quiz op zaterdag. Rekening houdend met de beperkingen van mijn muziekkennis had ik aangeboden om op vrijdag een handje toe te steken, wat ertoe leidde dat ik de punten mocht ingeven en voorlezen. Het werd een drukke avond voor de jury : 165 uitvoerders en even veel titels van nummers verbeteren voor elk van de 30 aanwezige ploegen is geen evidente opgave. Gelukkig waren er enkele gespecialiseerde muziekquizploegen, die hun foutenlast tot een absoluut minimum beperkten ! 
Een quiz op vrijdagavond, zo bijzonder is dat natuurlijk niet. Toch was gisteren wel een beetje speciaal. De “Armwoedequiz” van Welzijnsschakels/Welzijnszorg bleek namelijk geen gewone quiz. Dat was een beetje aangekondigd, maar toch ook weer niet helemaal. Hopelijk hebben zich er niet te veel “echte” quizploegen in verslikt.
Als één gek meer vragen kan stellen dan honderd wijzen kunnen beantwoorden, wat kunnen twéé gekken dan ? Robin en ik hebben het gisteren uitgetest op alweer de 4e N-VA/PLE-quiz. Het werd een succeseditie : 26 ploegen, en organisatorisch liep alles op wieltjes. Ook op de vragen zelf kregen we leuke reacties van de “wijzen” in de zaal, met enkel een beetje discussie over de 
Onze 3e N-VA/PLE-quiz zit er weer op. Een succeseditie, want 24 ploegen kregen we niet eerder bijeen. Organisatorisch bleek het N-VA/PLE-team bijzonder geolied. Ook technisch liep het op wieltjes, wat niet evident is met beeld- en geluidsfragmenten. Op twee schermen dan nog. Al blijft het jammer dat we de geluidsinstallatie van het gemeentebestuur niet konden gebruiken – en vooral dat daarover niet echt helder met ons werd gecommuniceerd. We kunnen wel tegen een stootje – ook eentje dat ons 100 EUR kost. Maar wat voor ons geldt, gaat wellicht ook op voor de andere verenigingen in onze gemeente. En die verdienen in elk geval beter.
De datum van de ESAK-quiz stond min of meer even lang in de sterren geschreven als die van de verkiezingen, maar wie hier af en toe iets leest wist dat de combinatie van beide toch wat op mijn maag lag deze zomer. Maar de quizzer heeft daar klaarblijkelijk niets van moeten merken. De meeste reacties klonken tevreden. Al blijft het een uitdaging om aan de ene kant een deel van de Vlaamse subtop in het quizmilieu toch wat “beet” te geven, en aan de andere kant de Essense gelegenheidsquizzer niet het gevoel te geven dat hij er voor spek en bonen bijzit.