Als die Nazis die Kommunisten holten,
habe ich geschwiegen; ich war ja kein Kommunist.
Als sie die Gewerkschafter holten, habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Gewerkschafter.
Als sie die Sozialdemokraten einsperrten, habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Sozialdemokrat.
Als sie die Juden einsperrten, habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Jude.
Als sie mich holten, gab es keinen mehr, der protestieren konnte.
Martin Niemöller, 1946
Is de lijn dan toch getrokken ? Daar lijkt het wel op. Eén jaar na de tweede eedaflegging van Donald Trump als Amerikaans president ziet het er inderdaad naar uit dat de traditionele bondgenoten van de VS, de andere NAVO-landen op kop, genoeg hebben van zijn woorden en daden. De onbegrijpelijke wens om Groenland aan het grondgebied van de VS toe te voegen, ondanks verdragen die niet alleen de Deense soevereiniteit erkennen maar ook zoveel Amerikaanse troepen toelaten als Trump maar zou wensen, leidde ertoe dat een aantal Europese landen soldaten naar Groenlands stuurden. De Canadese premier ging een stap verder, en gaf aan dat indien nodig het Canadese leger Groenland zou verdedigen. Tegen de VS. Vervolgens kondigde Trump, in weerwil van een nog maar pas afgesloten handelsverdrag, extra importheffingen aan tegen de Europese landen die troepen hadden gestuurd – gek genoeg niet tegen ons land : kennelijk was één soldaat niet voldoende. Nu, niet dat dat veel uitmaakt, want de EU is nu eenmaal een eenheidsmarkt, zodat tarieven tegen één land automatisch tarieven tegen de hele Unie zijn.
En toen knakte er iets. Neen, niet elke Europese leider zei hetzelfde. Neen, er werd niet meteen iets ingrijpends beslist. Toch werd duidelijk dat de maat vol was. Dat de Deense premier aankondigde dat de NAVO een militaire actie tegen haar land niet zou overleven, werd niet tegengesproken in de rest van Europa. De aangekondigde handelstarieven leidden ertoe dat er voor het eerst echt werd overwogen om de zogenaamde “handelsbazooka”, het Anti-Coercion Instrument, boven te halen. Op het jaarlijkse World Economic Forum in Davos, of all places, katalyseerde de situatie vooreerst in een historische speech van de Canadese premier Mark Carney (voormalig hoofd van de centrale bank van zijn land, maar ook van die van het Verenigd Koninkrijk). Die maakte duidelijk dat er een tijdperk voorbij is. Ook onze premier De Wever sprak heldere taal in Davos : Europa is dan misschien wel gelukkig geweest als vazal van de VS, slaaf willen we niet worden.
In datzelfde Davos krabbelde Trump enigszins terug : hij gaf aan dat hij Groenland niet met militaire middelen wilde inpalmen, en trok ook de dreiging met handelstarieven weer in. Wellicht slaagde NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte erin om Trump andermaal ietwat bij te sturen. Maar het kwaad was al geschied. De oprichtingsvergadering van zijn “Board of Peace”, met daarin vooral dictators, en vervolgens zijn uitspraak dat in Afghanistan na 9/11 enkel de VS-troepen in de frontlijn hadden gevochten, onderlijnden opnieuw dat Trump Europa niet als bondgenoot ziet. De impact van die laatste uitspraak is in ons land kleiner, wegens een wat kleinere bijdrage in Afghanistan. Maar met name in het Verenigd Koninkrijk, dat er honderden soldaten verloor, leidde ze tot verbijstering in alle delen van de samenleving.
Het lijkt erop dat ook de EU er veel fermer de lessen uit heeft getrokken dat tevoren. Bovendien zijn er aanwijzingen dat in de VS politici beginnen inzien dat wat Trump doet en zegt aan deze kant van de Atlantische Oceaan niet enkel meer als de aberrante onzin van een eenling wordt aanzien, maar wel degelijk als het beleid van zijn land, waar ze willens nillens mee voor verantwoordelijk zijn. Daarnaast lijkt het er ook op dat zijn aanhangers in Europa begrepen hebben dat deze Trump hen niet gaat helpen om populairder te worden.
Er zit een zekere paradox in. Aan de ene kant lijkt Donald Trump zelf al langer hoe minder bij zijn zinnen te zijn, aan de andere kant wordt er in zijn naam steeds driester opgetreden. De “immigratiepolitie” ICE treedt met name in Minnessota steeds meer op als een soort privémilitie – het is heel moeilijk om daarbij niet aan de SA te denken. Daarnaast lijkt er steeds meer twijfel over te ontstaan of deze Trump en zijn MAGA-aanhang eigenlijk wel nog van plan is om democratische verkiezingen te organiseren in zijn land. Vooralsnog denk ik van wel, maar hij durft zelf wel eens twijfel zaaien. Alleszins lijkt het moment voor een impeachment gekomen, want nog eens drie jaar van dit wordt niet alleen erg zwaar om dragen, de schade wordt hoe dan ook elke dag minder omkeerbaar.
Deze week heeft iets veranderd. Hopelijk ten goede.
Naar goed gebruik opende de Essense Vooruitafdeling vorige week het seizoen van de nieuwsjaarsrecepties. Het was er zoals elk jaar best gezellig. En naar al even goed gebruik reikte de partij haar Sooi Noldus Solidariteitsprijs uit. Die ging naar Gert Beyers, die de eerst dagelijkse en nu wekelijkse actie voor Palestina aan het Essense gemeentehuis in gang zette. Een terechte beloning voor zijn doorzettingsvermogen om het lot van de Palestijnen in Gaza onder de aandacht te brengen. Ik was het lang niet met alles eens dat hij in zijn speech aanhaalde, maar de actie zelf was best inclusief door zonder verdere te eisen dat de genocide moest stoppen – een uiteraard zeer terechte eis.
Ik zou het zelf als gemeenteraadslid wat vreemd vinden om aan het gemeentehuis te staan met een spandoek of een vlag – ik kan binnen mijn mening uiten, en beperk me daar ook liever tot wat echt van gemeentelijk belang is, maar in virtuele navolging van Gert ga ik vandaag hier een vlag hijsen, met name de vlag met leeuw en zon in solidariteit met het Iraanse/Perzische volk dat vandaag het regime van de ayatollahs probeert omver te werpen.
Maar eigenlijk ging het over recepties ! Gisteren hielden we met N-VA/PLE onze eigen nieuwjaarsreceptie, in Businesscenter De Grens. Met vicepremier Jan Jambon (N-VA) als gast. Ik mocht het reeksje met speeches openen, voor de burgemeester en de minister. En dit is wat ik gezegd heb :
Beste aanwezigen,
Welkom. Ik ga beginnen met de beste wensen voor 2026, namens de mandatarissen en het bestuur van N-VA/PLE.
2025 sluiten we daarmee af. Het was een bewogen jaar. Internationaal moest Europa leren leven met een Amerikaanse president die ons niet als een bondgenoot ziet, maar als een lastige rivaal, een hinderpaal in het geopolitieke spel waar hij alleen de regels van bepaalt, zoals we in de eerste dagen van dit jaar opnieuw zagen. Een jaar ook waarin de oorlogen aan de Europese grenzen voortraasden en de democratie onder druk stond. De consequenties van die ontwikkelingen gaan ons nog lang zorgen baren, maar dat we een sterker Europa nodig hebben zal hopelijk niemand meer betwisten.
Nationaal nam de N-VA voor het eerst de leiding van de federale regering. Ik werk voor als ambtenaar voor die regering, dus ga ik ze niet beoordelen, maar ik heb er alle vertrouwen in dat Jan het positieve bilan zelf perfect kan opmaken.
In Essen werd 2025 het eerste volledige jaar sinds mensenheugenis met een echt nieuw bestuur, onder leiding van N-VA/PLE. Dat betekende voor alle partijen dat ze zich aan een nieuwe realiteit moeten aanpassen.
Het Vlaams Belang ging zich constructief opstellen, beloofden ze na de verkiezingen. Af en toe leek dat te lukken, maar blijkbaar zijn er instructies uit Brussel gekomen dat wild om zich heen schoppen toch beter bij het partij-DNA past. Met behulp van Chat GPT wordt er dus zonder veel samenhang in alle richtingen geschoten. Elk vogeltje zingt zoals het gebekt is.
Cd&v trapt gelukkig niet in dezelfde val. Na altijd te hebben bestuurd is oppositie voeren niet evident, maar hier en daar een uitschuiver niet meegerekend is de opstelling kritisch maar constructief. Met goede suggesties, terechte opmerkingen en zinvolle lessen uit het verleden moeten we zeker rekening houden, maar op onterechte kritiek en heimwee naar het verleden gaan we helder blijven antwoorden en duidelijk maken dat wij echt een verschil maken.
Met Vooruit sloten we een helder en ambitieus bestuursakkoord af, dat we ondertussen vertaalden in een even ambitieus maar realistisch meerjarenplan. We zijn het natuurlijk niet over alles eens, en dat hoeft ook niet, maar zoals Jan ongetwijfeld kan bevestigen is de socialistische partij er één die op alle niveaus haar verantwoordelijkheid neemt en waar afspraken mee kunnen worden gemaakt. We gaan dus keihard samen met hen aan één zeel blijven trekken om Essen in de juiste richting vooruit te doen gaan.
Dat brengt ons bij onszelf. Ik ben trots op wat we als team van mandatarissen het voorbije jaar hebben neergezet. Het was niet altijd gemakkelijk. Er zaten lijken in de kast, gelukkig niet zo heel veel, maar de kasten bleken vooral niet altijd zo gemakkelijk open te gaan. Het hele raderwerk van het gemeentebestuur had dringend olie nodig, en daar gaan we nog wel even mee bezig zijn.
Dat hield ons niet tegen om een stevige stempel te drukken en echt van start te gaan met het vormgeven van het Essen van 2030 en 2040. Met bestuurders die luisteren naar wat er leeft in onze gemeente, en die ook moeilijke knopen kunnen doorhakken. Essen is in 2025 veiliger, leefbaarder, actiever en meedenkender geworden – exact zoals we hadden beloofd en zoals onze burgemeester nog verder zal toelichten.
Zijn we er al ? Neen, natuurlijk niet. De weg is nog lang, en we hebben ongetwijfeld ook kansen gemist om elkaar bij te staan, in de verdediging maar ook om de finale voorzet te geven waarop de ander kan scoren. Daar moeten we allemaal aan werken. Laten we dus in het komende jaar meer dan ooit als team de schouders zetten onder het N-VA/PLE-project.
Maar eerst is het dus tijd voor een feestelijk moment. Er valt overigens wel wat te vieren dit jaar. PLE bestaat 25 jaar, en is nét iets ouder dan N-VA, dat dit najaar ook 25 jaar bestaat. En onze Nieuwsflits is ook al aan zijn 25e jaargang toe. Redenen genoeg dus om tussen het harde werken door af en toe gewoon ook te klinken op vriendschap en vertrouwen.
En daarmee geef ik graag het woord door aan de burgemeester.
Ik zou beter wachten tot het stof is gaan liggen, maar het lijkt me verstandig om meteen van de virtuele realiteit terug te keren naar de harde werkelijkheid. De Verenigde Staten hebben met een spectaculaire militaire actie het Venezolaanse leger minstens tijdelijk geneutraliseerd en president Maduro en zijn vrouw opgepakt en naar New York overgebracht.
Maduro is een illegitieme dictator een een crimineel. Daar gaan we dus geen traan voor laten. Net zomin als destijds voor Saddam Hoessein of Moammar Kadhafi. Of voor Daniel Noriega, de Panamese leider die in 1989 in een gelijkaardig scenario door de VS werd afgezet. Maar net zoals in die gevallen roept de methode natuurlijk vragen op. Het is niet legitiem dat de VS, en dat met name president Trump, zomaar kan bepalen welk staatshoofd in welk land moet worden afgezet. Waarom Maduro wel, en pakweg de regimes in Myanmar of Afghanistan niet ? Om van Poetin, Loekashenko en Nethanyahu nog te zwijgen natuurlijk. Het principe moet zijn dat er voor dat soort actie een internationaal mandaat nodig is.
Nu, de wereld is onvolmaakt, en we moeten nu ook niet doen alsof een echte internationale rechtsorde ooit heeft bestaan. Maar we zijn er dichter bij geweest dan vandaag, mogelijk vooral omdat de VS minstens de schijn ophielden – en bondgenoten zochten. Dat lijkt voor Trump allemaal niet nodig. Het roept de vraag op waar hij de grens zal trekken. Voor zichzelf, maar ook voor anderen. Want waarom zou Rusland de Moldavische regering niet mogen afzetten (om het even niet over Oekraïne te hebben), of China die van Taiwan ? Dat zijn beide netjes democratisch gekozen regeringen, is natuurlijk het antwoord. Maar is dat écht het criterium dat Trump hanteert ? De man die zelf min of meer een staatsgreep plande in 2021 ? Is dit inderdaad de heropstanding van de Monroedoctrine, die Amerika tot de VS-achtertuin uitriep ? Of is het vooral de Trumpdoctrine : ik doe wat ik wil, wanneer ik wil – en verlies dan weer mijn interesse.
En natuurlijk werpt dit ook een ander licht op de kwestie-Groenland. De plannen om dat deel van het Deense koninkrijk over te nemen lijken even ernstig als onbegrijpelijk. Ik zal wel niet de enige zijn die er stomverbaasd over is. Maar de vraag werpt zich stilaan op of we NATO-grondgebied moeten verdedigen… tegen de VS ! Gaan we dat dan symbolisch doen ? Of echt met Franse en Britse vliegdekschepen en Belgische F35’s en zo ? En is die VS dan nog een partner ? In welke mate ?
Hopelijk krijgt alleszins Venezuela de kans om hier beter uit te komen, met een democratisch regime. Andere Zuid-Amerikaanse landen tonen aan dat het wel kan. Maar een echt plan lijkt Trump niet te hebben – wat ook echo’s van Irak en Afghanistan oproept, natuurlijk.
Tot slot : er komt al meteen veel kritiek op de Europese leiders die niet duidelijk en in wat verdeelde slagorde reageren. Toch zie ik overal variaties op “geen steun voor Maduro en bedenkingen bij de gehanteerde methode”. Ik denk ook niet dat ik het er veel beter zou vanaf brengen. Het even ophemelen van Marine Le Pen die handig met de nationale soevereiniteit schermt, gaat er bij mij niet in : we zijn het er toch over eens dat die soevereiniteit wel degelijk aan regels gebonden is ? Het gaat alleen over of en hoe we die doen naleven. In Israël. In Iran. En in Venezuela.
“There are more things in Heaven and Earth, Horatio, than are dreamt of in your philosophy.” Laat ik het jaar eens beginnen met een citaat van Shakespeare. Om het over een fenomeen te hebben waar The Bard ook geen rekening mee zal hebben gehouden : dat je vandaag aan een AI-model kan vragen om een nieuw toneelstuk te schrijven, volledig in zijn stijl.
Aan de muur op de “foto” hierboven hangen het schilderij “San Nicolás” van El Greco, naast “De aankomst van de trein in Essen” van Paul Delvaux en een foto van mijn vader en zijn beste vriend Hugo Chantrain, die samen biljart spelen. De eerste twee zijn minder bekende werken, waardoor ze betaalbaar bleken. Ze hebben me vooral wat tijd gekost. Kunstkenners zullen meteen ook enkele details opmerken : zo valt de gelijkenis van het eerste schilderij met “Retrato de San Jerónimo como erudito” meteen op. Delvaux voorziet dan weer elektriciteitsleidingen voor zijn stoomtrein – zelfs voor een surrealist wellicht een stap te ver. En Chantrain speelt zowaar de rode bal, wat niet meteen volgens de regels is.
Dat laatste is misschien nog wel het meest opmerkelijke, want ik had aan ChatGPT (die deze heeft gemaakt) alleen gevraagd om de foto in te kleuren. Maar hij heeft ook het formaat veranderd, en de ballen verlegd. Toch blijft het een zeer aanvaardbare en zelfs mooie inkleuring, al vermoed ik niet dat Chantrain een rood hemd droeg. Ik heb uiteraard om een tweede versie gevraagd, met respect voor de spelregels. Maar wie niets van biljart kent, zou de foto die hier staat wellicht voor “waar” hebben aangenomen.
De twee schilderijen zijn met een andere AI-toepassing gemaakt. De “El Greco” is de meeste geloofwaardige. Een strenge Sint kijkt in zijn grote boek wie de stoute kinderen zijn geweest (er waren er dat jaar duidelijk wel). En het is dan wel anachronistisch, want de Goede Sint zal in het Spanje van de 16e en 17e eeuw niet bestaan hebben – en El Greco zou de heilige Nikolaas ongetwijfeld anders afbeelden, indien gevraagd. Maar in tegenstelling tot mijn robots in de gemeenteraad is dat niet zomaar op het eerste gezicht te besluiten.
Is dat schilderij kunst ? Ook pakweg Mondriaan en Pollock passen min of meer een algoritme toe als ze schilderen, toch ? Is het ethisch correct wat ik hier doe ? Ik eigen me hier toch min of meer het erfgoed toe van El Greco en Delvaux. Als ik dat met Luc Tuymans doe, wat dan ? En ik interpreteer het verleden van mijn vader en zijn vriend, toch ? In een andere foto van mijn vader heb ik zijn tegenstanders op het voetbalveld een rode broek laten geven – zonder na te kijken of de tegenstander niet Beerschot of Anderlecht was.
Ik heb Chat GPT al onafgewerkte schilderijen gegeven, en gevraagd om die dan verder uit te werken. Met mooie resultaten – waar mogelijk zelfs de kunstenaar mee zou kunnen leven. Stel dat die inderdaad een schets had gemaakt met AI, om die dan verder uit te werken. Is dat dan anders dan een model laten poseren ?
In de muziek stelt de vraag zich nog scherper – een foto van een schilderij blijft een foto en wordt geen schilderij, maar een AI-muziekstuk is een muziekstuk. Toch moet een olieverfprinter ontwikkelen best mogelijk zijn. En dan ? Haalt “mijn” El Greco dan ooit het museum. En wiens werk is het dan ? Dat van hem, van mij of van AI ? En wie is dat dan, AI ? Heeft die rechten, persoonlijkheid, aansprakelijkheid ?
Wat ik hier over kunst schrijf, geldt natuurlijk op veel domeinen in het leven. Wat ik redelijk beangstigend vind, want voor je het weet kom je bij die andere bekende Shakespeare-regel uit : “To be or not to be” ? Wat is en wat is niet ?
2026 wordt alleszins een boeiend jaar – en hopelijk ook één van nieuwe inzichten die de mensheid gelukkiger en meer mens maken. Ik wens iedereen alvast het allerbeste toe.