Tom Bevers

Toevallig ontdekt : de nieuwe site van schepen Frans Schrauwen. Waaruit zijn bekende grote liefde voor onze gemeente blijkt én ook zijn goed fotografisch oog waarvan we met “Essen in Beeld” hebben kunnen meeprofiteren – of soms zijn talent om aan de foto’s te geraken die anderen genomen hebben, ook belangrijk !

Een fotoreeks zoals die over de afbraak van het gemeentehuis is redelijk uniek. Hopelijk houdt Frans alles ook netjes op DVD en harde schijf bij, zodat ook de volgende generaties Essenaren er iets aan hebben. Alleen jammer dat de foto’s op de site niet iets gemakkelijker bekeken kunnen worden.

Op 13 juni (de zondag van de parlementsverkiezingen…) heb ik een mail verstuurd naar de Raad van Bestuur van het Essense Autonome Gemeentebedrijf (AGB). Ik stelde daarin vast dat het ontwerp van concessieovereenkomst tussen het AGB en de kandidaat-uitbater van de nieuwe sporthal een ernstig probleem inhield. Volgens de samenwerkingsovereenkomst mag het gemeentebestuur aan het AGB de kostprijs van de lening voor de bouw van de hal terugbetalen, na aftrek van wat het AGB van de conssiehouder krijgt. Niet minder, maar ook niet meer. In de concessieovereenkomst stond echter dat het AGB ook de energiekost voor zijn rekening zou nemen. Waar moet dat geld dan wel gehaald worden, als het niet van de gemeente komt ?

Als commissaris ben ik mee verantwoordelijk voor de financiën van het AGB. Ik had het probleem al op 25 april gesignaleerd, toen ik voor de eerste keer een ontwerp voor de concessieovereenkomst had ingezien. Maar er was niets mee gebeurd. Ook mijn nieuwe melding haalde niets uit : de overeenkomst werd ondertekend. Er dreigde een onmogelijke situatie : het AGB moet de energiekosten betalen, maar heeft geen geld. Daardoor zou ook de rekening van de concessiehouder niet meer kloppen, want die krijgt wel de facturen voor water, gas en elektriciteit. Zowel voor het AGB als de concessiehouder dreigt dan vrij snel het failliet. Waarna de belastingbetaler voor de kosten opdraait, de sporthal mogelijk een tijd moet worden gesloten omdat er een nieuwe concessie moet worden uitgeschreven. Dan staan bovendien ook de nu vastgelegde maximumtarieven op losse schroeven. Geen goed begin voor de nieuwe hal !

De provinciegouverneur bevestigt nu het probleem : de financiële constructie klopt niet. Bovendien vindt ze ook dat de werkwijze in strijd is met het oorspronkelijke bestek, want andere mogelijke kandidaten wisten niet dat ze de energiekosten op het AGB zouden kunnen afwentelen. De concessieovereenkomst is geschorst. Gelukkig maar dat nu wordt ingegrepen, en niet pas op het moment dat de eerste energierekeningen binnen komen !

Oh ja, ik heb inderdaad zelf de zaak bij de gouverneur aangekaart. Nogal evident : als medeverantwoordelijke voor de AGB-financiën zou ik er anders terecht op zijn aangesproken zodra het probleem boven water zou zijn gekomen. In de recente bankencrisis hebben de revisoren en commissarissen het vaak mee moeten ontgelden omdat ze niet op tijd verwittigden voor moeilijkheden. Terecht, natuurlijk.

Met N-VA/PLE hebben we een persbericht verstuurd. Daarin bieden we aan om mee na te denken over een oplossing. Dat was ook al zo op 25 april. En op 13 juni. Maar CD&V en sp.a hadden ons niet nodig, blijkbaar. En dan maar verwijten dat wij het hen moeilijk maken. We signaleren preventief mogelijke problemen en bieden aan om mee een uitweg te zoeken. Wat kunnen ze nog meer van ons verwachten ?

De meerderheidspartijen blijken ondertussen behoorlijk hardleers, zeker als het op het niet naleven van de regels voor het “uitbesteden” van gemeentelijke taken gaat. De onwettige constructie van de vzw Essen 850 ligt nog vers in het geheugen, de procedureproblemen rond de overheveling van het Paviljoen naar de VVV zijn enkele jaren langer geleden. Wie stoot zich alweer geen twee keer aan dezelfde steen ? Bovendien zou de recente ervaring met de concessie van het Sportkaffee ook op dat vlak tot iets meer voorzichtigheid hebben moeten aanzetten.

Het gemeentebestuur heeft net voor de zomer een tevredenheidsenquête georganiseerd. Dinsdag hebben we de resultaten daarvan besproken op de commissie bestuurszaken en communicatie, nadat het schepencollege eerder al een aantal maatregelen had bekendgemaakt die op basis van de resultaten werden genomen. Zo wordt het voorstel van sp.a en N-VA/PLE voor een avondopening van het gemeentehuis nu ook daadwerkelijk gerealiseerd. Al moeten de details nog worden vastgelegd (en “the devil is in the detail”).

De enquête was een goed initiatief, maar de conclusies worden uiteindelijk vooral getrokken op basis van de afsluitende commentaren die de ondervraagden aan hun formulier konden toevoegen. En dan wordt het soms wat twijfelachtig : ik vind ook dat het zwembad verouderd is, maar het is niet omdat een stuk of vijf mensen dat op hun formulier invullen dat het gevoel noodzakelijkerwijs bij de hele bevolking leeft. Uit de gesloten vragen leren we eigenlijk alleen dat de Essenaren over het algemeen tevreden zijn over de gemeentelijke dienstverlening. Dat is nuttige informatie, en het gemeentepersoneel verdient er een pluim voor.

Maar met een wat meer gesofisticeerde vraagstelling hadden we meer kunnen leren. Bovendien zou er met een iets ander opzet ook over gewaakt kunnen worden dat het feit dat niet iedereen een enquête invult de resultaten niet te sterk vertekent. Ik vind het daarom jammer dat de bevraging niet vooraf werd voorgelegd aan de commissie, en niet alleen omdat het me nu eenmaal nuttig lijkt dat een gemeente die toevallig een raadslid heeft dat ook lid is van de Hoge Raad voor de Statistiek die persoon bij het uitwerken van een bevraging betrekt.

De resultaten die nu werden bekomen bieden in elk geval veel kansen om de volgende keer nog meer te leren.

Wie probeert om de samenleving te veranderen doet aan politiek. Daarvoor zijn verschillende instrumenten beschikbaar : lezersbrieven, actiecomités, deelnemen aan hoorzittingen, lid worden van adviesraden… Ook via politieke partijen kan je proberen je visie op de maatschappij kracht bij te zetten en er delen van te realiseren.

Een politiek mandaat is één zo’n instrument om aan politiek te doen. Een sterk instrument, maar het heeft ook nadelen. Het vergt wat kennis en kunde om het te kunnen inzetten : er zijn op alle niveaus mandatarissen (van minister tot OCMW-raadslid) die ondanks een mandaat er niet in slagen om iets te realiseren of zelfs om hun punt te maken. Het kost ook veel tijd, die je zelf niet altijd controleert. Je moet er nogal wat procedureverplichtingen bij nemen : formele goedkeuringen, waar je inhoudelijk maar weinig kanten mee uitkan. Om al die redenen kan je snel de indruk krijgen dat je een verschil maakt, maar dat is niet altijd zo.

Bovendien betekent een mandaat meestal dat je op een relatief breed terrein actief moet zijn. Als je één of enkele thema’s heel belangrijk vindt, is een actiecomité of een drukkingsgroep vaak een efficiëntere manier om je tijd te besteden. In een mandaat vertegenwoordig je tenslotte ook mensen : je kiezers, je achterban. Je moet met hun mening en hun belangen rekening houden, en wat je zelf denkt komt daar niet noodzakelijk altijd mee overeen.

Laat er geen misverstand over bestaan : ik ben zelf heel graag gemeenteraadslid en vind het een erg zinvol en boeiend engagement. Maar ik merk soms dat mensen met het idee rondlopen dat een mandaat de uitgelezen, of zelfs enige, manier is om aan (partij)politiek te doen. Dat is lang niet altijd en voor iedereen zo. Ik heb zelf zaken kunnen realiseren vanuit een adviesraad, en ook vanuit het afdelingsbestuur van een politieke partij : dat Essen een speelpleinwerking heeft, maar ook dat de gemeentebelastingen in 1997 gedaald zijn, was (mee) het resultaat van die inzet.

Ook vandaag zie ik dat mensen met een goed idee vanuit ons kartelbestuur, vanuit activiteiten in andere partijen, via de Cultuurraad of de Sportraad, of af en toe zelfs via een brief of meldingskaart aan het gemeentebestuur de agenda mee bepalen zonder daar zelf uren tijd in te moeten steken of dossiers van naaldje tot draadje uit te zoeken. Weten wat je wil, en de instrumenten die je in handen heb goed gebruiken, levert op die manier meer op dan op een mandaat zitten wachten, of eens je het hebt bereikt tevreden en zelfingenomen in je “zetel” te gaan zitten.

Tenzij je het mandaat niet echt nastreeft om aan politiek te doen, natuurlijk. Maar waarvoor dan wel ?

Het is een typisch dilemma voor partijen die na jaren in de oppositie aan de macht komen. Enkele van de beleidsvoorstellen die ze al jaren koesteren, hun “kroonjuwelen” komen in een bestuursakkoord terecht. Maar bij de uitvoering stribbelen de coalitiepartners wat tegen, en allerlei “wetten en praktische bezwaren” blijken in de weg te staan. Wat op papier de ideale aanpak leek, blijkt op het terrein ook nadelen te hebben. Uiteindelijk is de keuze die tussen het opgeven van het kroonjuweel -dat veel van zijn glans heeft verloren maar waar wel de jarenlange strijd aan vastkleeft- en de coalitie zodanig onder druk zetten dat het er toch komt, of de stekker eruittrekken. Vaak wordt het de eerste uitkomst, en met een waterig afkooksel van het kroonjuweel kan de pijn wat worden verzacht.

Het overkwam D66 in de Nederlandse regeringscoalitie met CDA en VVD in 1999, toen het correctief referendum sneuvelde in de “Nacht van Wiegel”. Het overkomt de Essense sp.a nu met hun jarenlang gekoesterde voorstel voor een “grondbank” : een gemeentelijk fonds dat via het kopen en verkopen van gronden de immobiliënmarkt kan sturen. In het nieuwe woonbeleidsplan -dat technisch goed onderbouwd is maar waarvan het beleidsdeel wat mij betreft veel te licht uitvalt- is er alleen nog sprake van een gemeentelijk beheer van gronden en gelden die min of meer toevallig in gemeentebezit komen. In de commissie woonbeleid gaf de burgemeester ook toe dat het niet zou toelaten de markt kwantitatief te beïnvloeden; misschien wel om kwalitatief bij te sturen. Op zich misschien niet slecht, maar die aanpak verdient de naam “grondbank” niet.

Nu geef ik eerlijk toe dat ik zelf ooit ook enthousiaster ben geweest voor het grondbank-concept dan vandaag. De daadwerkelijke realisatie ervan vergt een stevige eenmalige financiële injectie. Nu kan de gemeente Essen het zich volgens mij permitteren om pakweg 3 miljoen EUR hierin te investeren, maar volgens de rekenwijze van de meerderheid kan dat niet. En natuurlijk vraagt het een organisatie en expertise die er (nu) niet is. Bovendien is het de vraag of een krachtig gebruik van regulerende instrumenten (waar overigens de wil op vandaag bij het schepencollege toe ontbreekt) voor een overheid niet efficiënter is dan zelf de markt te gaan bespelen. Ook al omdat wat volgens mij absoluut vermeden moet worden de én/én-aanpak is : de privémarkt ongebreideld laten bouwen, en daarnaast veel sociale woonprojecten opzetten. Daarmee raakt Essen immers in snel tempo gebetonneerd.

Maar los van de discussie over voor- en nadelen van de grondbank op zich moet het sp.a pijn doen om dit kroonjuweel te zien sneuvelen. Wat de vraag waar de socialisten in deze meerderheid, los van de opener stijl waarmee hun mandatarissen het aanpakken, écht een inhoudelijk verschil hebben gemaakt weer iets moeilijker te beantwoorden maakt. Het is ook niet gemakkelijk, natuurlijk. En ik weet ook wel dat ze wellicht gaan antwoorden dat de beste stuurlui aan wal staan. Maar ik ben er wel van overtuigd dat er meer te halen valt uit een deelname aan het bestuur.