Tom Bevers

Ik had natuurlijk alle dagen een commentaar kunnen neerpennen op de regeringsonderhandelingen, maar het heeft weinig zin om gewoon te herhalen wat de kranten schrijven. Een beetje spijt heb ik er wel van, want ik zou een frontale crash voorspeld hebben. En kijk, deze morgen lijkt de formatietrein inderdaad tegen een muur te zijn gebotst : de Franstalige “tegeneisen” op het vlak van staatshervorming jagen de Vlamingen op de kast. Dat is natuurlijk gespeeld, want iedereen wist dat de zware Vlaamse communautaire agenda op een stevige repliek zou kunnen rekenen. Al blijft dat moeilijk verkoopbaar voor wie aan Vlaamse kant vóór de verkiezingen een “gratis” grote staatshervorming heeft beloofd.

Leterme probeerde de voorbije weken genoeg cement aan te maken tussen de oranje-blauwe partijen door vooral aan het niet-communautaire te werken. Hoewel in de tweede versie van zijn nota (toch in de hoofdstukken die ik heb gelezen) elke bezieling en vernieuwing opnieuw ontbrak, leek dat soms ook te lukken (tussen haakjes : uit de nota blijkt dat CD&V in scherpe tegenstelling tot Open Vld een partij blijft die fundamenteel niet kan of durft kiezen en die er alleen maar op uit is om mee te mogen beheren, zonder een richting te moeten aangeven). Maar dat het bouwwerk niet stevig genoeg zou zijn om de staatshervormingsstorm te weerstaan, was behoorlijk voorspelbaar. “Kroniek van een aangekondigde crisis”, dus. Die kan therapeutisch werken, of de trein doen ontsporen. Aangezien de crisis voorspelbaar is, zou Leterme ze moeten hebben ingecalculeerd en weten hoe hij de trein op de sporen wil houden. Dehaene zou dat in elk geval geweten hebben !

En toch… Als ik zou moeten wedden op de nieuwe regering, dan zette ik mijn geld in op Verhofstadt III. Als er nog een federale regering komt.

“Le jour de gloire” van Yves Leterme is nog lang niet “arrivé”. Zijn verwarring tussen de Brabançonne en de Marseillaise kan dan door Vlaams(gezind)e ogen nog sympathiek lijken, tactisch is het een grote blunder. Als je symbolen niet belangrijk vindt, is het des te essentiëler om met die van een ander voorzichtig te zijn.

Het verbaasde mij overigens dat Jean-Luc Dehaene vorige week zo snel de fakkel doorgaf. Of eerder : dat hij de handdoek in de ring wierp, want ik zie vooralsnog onvoldoende basis om een regering te vormen. Leterme heeft een groot risico genomen door nu al formateur te worden. Daarvoor zijn twee mogelijke verklaringen : ofwel ziet hij meer dan de anderen en weet hij dat hij het zal halen. Ofwel heeft hij aan zijn 800.000 stemmen een wat zegedronken troebele blik overgehouden.

De reacties van de andere partijen op zijn formateursnota liegen er ondertussen niet om : “L’étendard sanglant est levé” bij zijn toekomstige coalitiepartners. Welke prijs wil Leterme betalen voor de Wetstraat 16 ? En welke voor de staatshervorming die aan de intrede aldaar onvermijdelijk voorafgaat ? Hij gaat veel meer sociaal-economisch terrein dan hem lief is moeten overlaten aan Open Vld en MR die op dat vlak in een zetel zitten en veel minder last hebben van het “enerzijds/anderzijds”-syndroom dat CD&V nog steeds teistert, maar die wel de enige mogelijkheid is om alle stukken van de “zuil” tevreden te houden, die staat te popelen om terug aan de macht te komen. Om maar één probleem te noemen. Leterme zal de komende dagen alvast een “Vinokourov” moeten doen : vanuit een onverwacht slechte positie terug de leiding nemen. En Dehaene heeft hem volgens mij te vroeg afgezet aan de voet van de berg…

Tenslotte is de Marseillaise één van de indrukwekkendste nationale hymnes in deze wereld en zing ik hem bij gelegenheid graag mee. Mijn kennis van de Brabançonne -niet echt gemaakt om in het Nederlands te worden gezongen- beperkt zich tot wat flarden, ook al omdat ik nog nooit de behoefte heb gevoeld deze ook ten berde te brengen. Maar ik kan ze vooralsnog wel uit elkaar houden !

Na de informatieronde van Didier Reynders, noodzakelijk maar veel te lang, is het nu de beurt aan Jean-Luc Dehaene om als “onderhandelaar” het pad te bereiden voor een nieuwe regering. Dehaene is de op één na beste eerste minister van de voorbije 20 jaar en dus daardoor alleen al een goede keuze voor de taak. Hij heeft twee grote opdrachten : de weg naar een staatshervoming uittekenen en Joëlle Milquet zover krijgen dat ze die weg ook mee inslaat. Al kan ik me uiteindelijk niet voorstellen dat de voorzitster van een partij met tien kamerzetels uiteindelijk niet zou bezwijken voor het vice-premierschap en de historische kans om haar cdH terug als beleidspartij op de kaart te zetten. Maar de prijs daarvoor wordt een staatshervorming die nét voldoende is om door CD&V/N-VA te worden geslikt. Dehaene zal daartoe wellicht veel ingrediënten moeten samenbrengen, in wat een smakelijke hutsepot of een vieze brij kan worden. Of -waarschijnlijker- iets dat het midden houdt daartoe. Met “Brussel-Halle-Vilvoorde” wellicht als een soort voorgerecht.

De proefballonnetjes langs Franstalige kant om de groene partijen mee aan boord te brengen lijken me vooral een tacktisch spelletje : van de MR die in 2009 graag uitzicht zou hebben op een meerderheid in het Waals Parlement zonder de PS, desnoods met alle anderen. En van cdH dat de eigen linkse flank wil afdekken en ook al heeft uitgerekend dat de N-VA veel minder zwaar zou wegen in een coalitie waarin ook Groen! en Ecolo zitten. Het is alleen voor tijdelijk gebruik bestemd.

Ik hoop ondertussen dat Dehaene de handen vol zal hebben aan het communautaire luik en zich niet al te veel op het sociaal-economische domein stort. Daar heeft de loodgieter volgens mij al te vaak buizen gelast die al snel gingen lekken en die nu nog maken dat we met chronische wateroverlast in de nationale kelder kampen. Dat hij tegen 21 juli klaar wil zijn, is op dat vlak misschien een geruststelling. Bovendien : hoe langer het duurt, hoe groter de kans dat de PS terug in beeld zal komen. Waarmee Vlaanderen een historische vergissing zou maken.

Ik heb weer Parkroefel-fotograaf gespeeld. Altijd leuk om te doen. De foto’s staan trouwens hier.

Nog altijd een mooi en goed georganiseerd initiatief, maar ik verlang toch terug naar nog eens een échte, grote Roefel met blik achter de schermen van de volwassenenwereld. Niets om jaarlijks te doen, maar om de drie à vier jaar zou het toch moeten kunnen.

Volgens de cijfers die nu voorliggen, is de liberale politieke familie de grootste. Alleen is er, op het ogenblik dat ik dit schrijf, maar heel weinig informatie over een mogelijke zetelverdeling. Zodat ik ook niet weet welke regeringscombinaties mogelijk zijn.

Natuurlijk is het wel duidelijk dat in Vlaanderen CD&V/N-VA de grote overwinnaar is. Samen met de onverwacht sterke Lijst Dedecker. Het initiatief ligt langs deze kant van de taalgrens dus bij Yves Leterme. Maar hij staat wel voor een zeer moeilijke opdracht : N-VA aan boord houden met een sterke staatshervorming en anderzijds Franstalige regeringspartners vinden.

Het kartel sp.a-spirit lijdt een zéér zware nederlaag, en dat doet natuurlijk pijn – ook bij mij, al heb ik niet echt veel geïnvesteerd in deze verkiezingen (daar zal het wel niet aan liggen, zeker). In een kartel dat rond 16% zou scoren, is het gewicht van spirit uiteraard erg klein. Dat noopt tot bezinning, al geldt dat in de eerste plaats voor het hele kartel. Het lijkt mij alvast fout te zijn geweest om de Stevaert-positie van het “midden van het bed” aan te houden zonder Steve. Bovendien pakte het kartel (deels noodgedwongen) uit met vrij zwakke lijsttrekkers – de provinciale kieskringen zijn een onding omdat er steeds beroep moet worden gedaan op dezelfde BV-politici. Uiteraard zijn er een aantal kiezers overgestapt naar Groen!, en volgens mij ook een aantal naar Open Vld – paarse kiezers die de zwakste partner uit de peilingen wilden ondersteunen. De relatief gunstige peilingen voor sp.a-spirit zijn dus een “self-destroying prophecy” gebleken. Inhoudelijk durfde sp.a-spirit onvoldoende de “oude vormen en gedachten” afwerpen en resoluut kiezen voor een moderne sociaal-democratie. De conservatief-linkse restauratie inzetten zou niet de juiste boodschap zijn, dat bewijzen ook de resultaten van klein-links.

Wie moet regeren ? Een klassieke tripartite maakt natuurlijk een staatshervorming met grondswetwijziging mogelijk. Maar het lijkt me niet de beste optie voor een doortastend beleid. En je kan ook veel hervormen zonder de grondwet te veranderen.

Wat mij betreft, zou sp.a-spirit het best naar de oppositie gaan, en de PS daarnaartoe meenemen. Dat lijkt me voor beide een goede zaak om (op een zeer verschillende manier) te herbronnen.

Volgens mij is de meest logische regering CD&V/N-VA, MR, Open Vld, CDH en indien nodig de Lijst Dedecker. CD&V/N-VA heeft als kandidaat-premier Leterme vooruitgeschoven, MR en Open Vld kozen beide voor Guy Verhofstadt. De strijd om de Wetstraat 16 kan nog spannend worden.

Soms zou ik een zwevende kiezer willen zijn. Dan kon ik nu lekker overwegen om voor Groen! te stemmen, omdat die partij terug beseft dat ze vooral geloofwaardig is als ze over ecologie spreekt, omdat er wel degelijk een sterk klimaatbeleid moet komen, en omdat Vera Dua het verhaal goed brengt. Maar ik zou ook twijfelen, omdat eigenlijk alle partijen wel voor dat klimaatbeleid opkomen, en omdat Groen! het niet kan laten sociaal-economische onzin te verkopen.

Was ik een zwevende kiezer, dan overwoog ik misschien wel CD&V/N-VA. Niet om met de stroom mee te drijven, maar om de proef van het “goed bestuur” eens op de som te nemen. En om Bart De Wever en C° een verdiend steuntje in de rug te geven wegens veel overtuiging en weinig machtswellust. Maar de schrik voor een zeer kleurloos beheer zonder visie en voor de oude CVP-aanpak die heel snel terug zou kunnen komen, zou me argumenten geven om dat niet te doen.

Ook de Open Vld zou een behoorlijke kans maken. Die partij probeert inhoud te brengen in de campagne, en heeft een zéér sterke ploeg ministers in huis (even Verwilghen wegdenken en al de rest, Vlaamse of federaal, hoort bij te top – over “goed bestuur” gesproken…). Maar ik vrees dat Verhofstadt alle principes overboord zou zetten om aan de macht te blijven, en dat bij de voorspelde en voorspelbare nederlaag de partij totaal aan het zwalpen zal gaan – liever niet met mijn stem, zou ik denken.

Ik zou natuurlijk ook sp.a/spirit overwegen. Omdat Johan Vande Lanotte een goede premier zou zijn, omdat je min of meer zeker bent van “what you see is what you get” en omdat het spirit-programma mij ook als zwevende kiezer wel zou aantrekken. Maar weegt spirit nog wel een beetje binnen het kartel ? Durft de sp.a wel hervormen als er tegenkanting komt bij het vastgeroeste deel van de achterban ? En worden er (deze keer) sterke V/M genoeg gevonden om de regeringsbankjes te bevolken ?

Het zou wel eens leuk zijn, dat twijfelen. Een milliseconde lang zou ik zelfs het VB eens kunnen overwegen, om voor hen de nederlaag van 10 juni te verzachten die de anderen iets te veel zou opluchten. Of ik zou een oogwenk aan Dedecker kunnen denken, om dan snel weer mijn gezond verstand terug te vinden.

Was ik een zwevende kiezer, ik zou nogal zweven. Om wellicht op dezelfde plaats te landen als ik nu ga doen. Maar de zweefvlucht zelf zou wel boeiend zijn.

Het communautaire debat beheerst opnieuw de verkiezingscampagne. Zelf vind ik dat ook belangrijk, maar ik krijg vaak het gevoel dat het voor sommigen en op bepaalde terreinen vooral dient als excuus om inhoudelijk niets te zeggen. Bovendien ontbreekt het vaak aan ideeën die buiten de reeds lang platgetreden paden gaan (en toch niet helemaal wereldvreemd zijn). Het Brusselstandpunt van de “Sociaal-Flamingantische Landdag” (SFL), een gezelschap waarmee mijn affiniteit overigens zeker niet onverdeeld is, is een mooie uitzondering op die regel. De keuze voor een Vlaams Gewest met Brussel én met een sterk Franse Gemeenschap binnen de Vlaamse grenzen durft tenminste van de realiteit uitgaan dat elke onderhandeling met twee partners moet worden gevoerd, en dat het veranderen van het status quo nooit eenzijdig zal zijn.

Voor wie denkt daarop een uitzondering te kennen : het zondermeer uitroepen van de Vlaamse onafhankelijkheid (het RTBF-scenario) wordt voor Vlaanderen zondermeer de duurste optie, want dan zal de onderhandeling gevoerd moeten worden met internationale instellingen waartegenover Vlaanderen in een erg zwakke positie zal staan.

Het SFL-model zou -mits het opvullen van enkele gaten-volgens mij een goede zaak kunnen zijn voor Vlaanderen, Brussel, Wallonië en België. Alleen krijgt het natuurlijk pas echt enige waarde zodra er ook enkele prominente Franstalige Brusselaars hun handtekening zetten, en dat is natuurlijk de echte uitdaging. Dat de tekst vergeet te vermelden dat het zo geconstrueerde Vlaanderen probleemloos het Europese Minderhedenverdrag zou kunnen ondertekenen, is op dat vlak jammer.

De tekst lokt hopelijk de Vlaamse Beweging (al dan niet partijpolitiek vertaald) en vooral het anti-Brusselse deel ervan uit de tent.

De scouts bestaan 100 jaar, en vieren dat met een stevig feest in Brussel. Daarbij past natuurlijk een welgemeende “gelukkige verjaardag”. Omdat ik jeugdbewegingen heel belangrijk en waardevol vind. Omdat ik wel bewondering heb voor het grensoverschrijdende groepsgevoel van scouting, en voor hun tradities. Omdat ik ook wel een beetje jaloers ben op een beweging die (twee keer) het Koning Boudewijnstadion kan vullen.

Toch houd ik, zoals het hoort, uiteindelijk natuurlijk veel meer van de traditie waaruit ik zelf kom. Ik zou dat rationeel kunnen argumenteren, maar besef dat het uiteindelijk vooral een emotie is. Eens KSJ’er, altijd KSJ(-KSA-VKSJ)’er. Als ik de scouts vandaag één ding kan toewensen, is het ook dat : dat ze vooral zichzelf blijven. En zichzelf voortdurend heruitvinden in een veranderend Vlaanderen en een veranderende wereld.

Ergens op deze site staat mijn top-10 van buitenlandse politici. Een soortgelijke Vlaamse top-10 zal je tevergeefs zoeken. Dat is bewust, om verschillende redenen. Ondermeer omdat het als federaal ambtenaar ongepast zou zijn de federale regeringsleden erin te plaatsen. Of om ze er niet in te zetten…

Als ik het lijstje wel zou maken, zijn er desondanks enkele zekerheden. Eén daarvan is Frank Vandenbroucke, dat heb ik hier al meer laten blijken. En omdat ik beroepshalve onlangs nog eens geconfronteerd werd met zijn inzichten en geschriften ben ik er nog meer van overtuigd.

Wie het voorbije half jaar het (onbestaande) lijstje is binnengekomen, is N-VA-voorzitter Bart De Wever. Ideologisch zit ik niet echt op dezelfde lijn : ik verkies Giddens boven Burke. Dat is een behoorlijk verschillend uitgangspunt, dat evenwel op een aantal terreinen niet verhindert om tot gelijklopende conclusies te komen. Ook voor enige vorm van toegepaste christen-democratie heb ik trouwens weinig aanleg.

Maar ik ben zeker sinds het Dedecker-verhaal zijn stijl om aan politiek doen alsmaar meer gaan waarderen. De combinatie van een rotsvaste overtuiging met veel zelfrelativering en licht-cynisch realisme spreekt me wel aan. De afstand die hij ook neemt van de meer ranzige kanten die de Vlaamse Beweging kenmerken vind ik ook wel moedig – dat hij dat kan doen bewijst dat hij een grote geloofwaardigheid heeft opgebouwd bij zijn eigen achterban.

Bovendien vind ik het wel leuk dat ook een ernstig politicus ervoor uitkomt fan te zijn van The Simpsons. En passend bij “onze” generatie van politici. Waarmee ik me niet (andermaal) op zijn niveau wil plaatsen).

Ook in de keuze om af en toe principieel tegendraads te zijn, herken ik mezelf wel – de competitiegeest bezit ik daarentegen in wat kleinere doses (al zou ik zijn plaats in De Slimste Mens toch ook graag Marc Reynebeau hebben geklopt). Tenslotte vind ik zijn respect voor de autonomie van de lokale N-VA-afdelingen, die tijdens de voorbije gemeenteraadsverkiezingen ook in Essen bevestiging kreeg, natuurlijk ook belangrijk.

“Titaantjes” met De Wever was deze morgen dan ook zeer beluisterbaar. Ik ben benieuwd naar het verdere verloop van zijn veelbelovende politieke carrière.

Jean-Marie Dedecker wordt lid van de N-VA, en meteen zegt CD&V het kartel met de N-VA op. Daarbij wordt op zijn minst een vreemde redenering gevolgd : het feit dat Dedecker een N-VA-lidkaart koopt verandert in principe niets aan de N-VA, en vanalles aan Dedecker. Voor sommige CD&V’ers lijkt het wel alsof de N-VA lid is geworden van “Dedecker”, alsof dat al zou kunnen. N-VA-voorzitter De Wever leek dan ook oprecht verbaasd over de CD&V-reactie, al gaf hij toe dat de communicatie binnen het kartel beter had gekund. Maar om het nu zomaar op te blazen… De verwijzingen naar een ex-Blokker als Ignace Lowie die bij CD&V actief is, vind ik in dat verband zeer terecht.

Ik wil even stilstaan bij de winnaars en de verliezers van dit verhaal.

Winnaar 1 : Jean-Marie Dedecer. Hij toont aan dat hij verstandig genoeg is om zich niet in een eenmansavontuur te storten of zich à la Coveliers aan de verkeerde kant van het cordon sanitaire te plaatsen. Hij kiest voor een degelijke partij, waar hij een behoorlijke invloed kan hebben. En hij toont aan dat er met hem wél te werken valt.
Ik hou niet van zijn ideeën, noch van zijn stijl. Ik zou nooit in dezelfde partij als hij actief kunnen zijn. Maar hij speelt het spel wel verstandig en is een democratisch en eerbaar politicus. Goed gespeeld van Jean-Marie.
Winnaar 2 : De VLD. Als het hele scenario door Noël Slangen bedacht zou zijn, dan is hij een genie (let goed op de “zou”). Dedecker buiten zetten én het kartel CD&V/N-VA breken was tot voor enkele weken de ultieme droom van menig VLD’er. Verhofstadt mag ernstig aan een derde ambtstermijn beginnen denken.
Winnaar 3 : sp.a-spirit. Het kartel leert een les over kartels : er zijn grenzen aan. Maar het betaalt zelf niet de prijs voor die les. Voor de meer progressieve nationalisten wordt spirit weer wat aantrekkelijker. De kansen op een probleemloze regeringsdeelname worden nog groter. De kans op premier Vande Lanotte evenzeer. Hopelijk verlost dit het kartel van enkele inhoudelijke verkrampingen en wordt er voor een duidelijk vernieuwend programma gekozen met stevige links-liberale inslag, vooral socio-economisch.
Winnaar 4 = winnaar 2 + winnaar 3 = Paars.
Winnaar 5 : Bart De Wever. Hij versterkt de door hem gekozen democratische rechts-conservatieve koers van de N-VA (maar moet er op een aantal vlakken wel liberale ideeën bijnemen). Hij verlost zich ook van de opgave om na de verkiezingen een halve staatshervorming door de N-VA-Partijraad te moeten sleuren. Helpt “per ongeluk” het kartel om zeep, maar het ziet er (terecht) niet naar uit dat zijn partij het hem persoonlijk gaat aanrekenen.

Winnaar én verliezer 1 : De N-VA. Dedecker is natuurlijk een mooie aanwinst. Als hij er zich van kan weerhouden voor de tweede keer de eigen partij ten gronde te richten. Maar ik acht de N-VA een stuk beter in staat om hem onder controle te houden dan de VLD – de kans om op gevoelige tenen te trappen is ook een stuk kleiner. Anderzijds was het einde van het kartel niet voorzien en niet gewenst. De kans op een grondige staatshervorming wordt er een stuk kleiner door.
Winnaar én verliezer 2 : Het ACW. Dat doet alleen aan politiek om de macht van de eigen organisatie te bestendigen en te versterken. Het toont nu, voor wie het vergeten was, aan hogroot de macht binnen CD&V nog wel is en lost het kartelprobleem netjes op. Anderzijds vermindert de kans op deelname aan de federale regering, en daarmee dus… op macht. Bovendien zou het zo stilaan wel kunnen dat sommige CD&V’ers er genoeg van krijgen. Vooral omdat het cement tussen ACW en de rest van CD&V alleen maar bestaat uit… de macht.
Winnaar én verliezer 3 : De PS. De kans op zware staatshervormingsonderhandelingen vermindert. Oef. Maar de PS kan in Wallonië alleen maar echt winnen met een sterke Vlaamse vijand die moet worden “afgehouden”. Welke andere redenen is er anders om op de door schandalen geplaagde partij te stemmen ? Zodat de MR, CdH, en Ecolo overigens in het lijstje van winnaars van de Dedecker-operatie thuishoren !

Verliezer 1 : Hugo Coveliers. Definitief uitgespeeld.
Verliezer 2 : Yves Leterme. Architect van het kartel en voormalig toekomstig premier. Sleept enkele aanhangers die zwaar hadden ingezet op het kartel met zich mee(maar in eigen gemeente moesten beseffen dat dit allemaal niet zomaar een vanzelfsprekend recht op een zwijg- en volgzame N-VA inhield). Wie uitging van een scenario met één CD&N-VA, waarbij de (centrum-)rechtse Vlaams-nationalisten vooral goed waren om de christen-democraten voor eeuwig aan de macht (om de macht) te houden, komt bedrogen uit. Lees ook wat ik hier op 21 oktober over kartels schreef.
Verliezer 3 : Het Vlaams Belang. Haalt Dedecker niet binnen en ziet de N-VA een alsmaar geloofwaardiger concurrent worden.
Verliezer 4 : De gemeentelijke CD&V/N-VA-kartels. Waar de N-VA het goed deed binnen die kartels, gaat CD&V nu vinden dat ze zetels van hen hebben afgepakt. Waar N-VA het niet goed deed, gaat N-VA vinden dat ze CD&V zonder beloning aan de macht hebben geholpen.

Verandert dit overigens iets aan het kartel N-VA/PLE ? Dedecker woont niet in Essen en de inoudelijke lijn ligt vast in ons programma (wat zelfs áls hij in Essen zou wonen zou betekenen dat er niets verandert), dus is het antwoord natuurlijk nee.