Meet and greet
Paasmaandag. Op die dag schrijft Essen elk jaar geschiedenis. Met de jaarmarkt, die volgend jaar aan de 100e editie toe is. Maar vooral met de voorstelling van De Spycker, het jaarboek van de Essense Heemkundige Kring. Traditioneel wordt daar de raadzaal van het gemeentehuis voor gereserveerd, en terwijl buiten markt- en kermisklanken weerklinken wordt binnen stilgestaan bij verhalen uit het recente en minder recente verleden van onze gemeente. De Spycker heeft het dit jaar onder meer over De Paladijns en goochelaar Duffy, over elektriciteit en tabak, over de wasserij en de smederij. Een terugblik op de spektakel-musical Lijn 3 door Christophe Francken mocht uiteraard niet ontbreken – min of meer bij toeval prachtig aangevuld met enkele zeer oude foto’s van de familie Gihoul, die een hoofdrol speelt in dat verhaal. De verschillende auteurs zorgen voor afwisseling in de schrijfstijl, en de opmaak mag de laatste jaren absoluut ook gezien worden. Editie 2026 is opnieuw een mooi boekwerk.
Maar Thomas Dekkers nam de voorstelling ook te baat om verder te kijken dan het geschreven woord. In Essen wordt ook met andere media aan heemkunde gedaan. Hij haalde natuurlijk Essen in Beeld aan, en traceerde de bezoekers van de fotosite tot ver buiten onze landsgrenzen – al vermoed ik dat ik enkele van die “bezoekers” niet zomaar kén, maar zelfs bén. Hij haalde de mogelijkheden van artificiële intelligentie aan om dat erfgoed tot leven te brengen – en raakte daarbij de grens aan tussen representatie en herinterpretatie, waar ik het hier ook al eens over heb gehad. Natuurlijk besteedde hij veel aandacht aan Over de Meet, het geesteskind van Kristof Thill en hemzelf. De onvolprezen podcast brengt verhalen uit onze grensstreek tot leven.
Toevallig beluisterde ik de twee laatste beschikbare afleveringen op Paasmaandag in de trein. Ik genoot van het relaas van twee soldaten van Napoleon – het eerste niet-misdaadverhaal overigens uit de reeks, en van het verhaal van de ruzie tussen drie Roosendaalse voermannen die werd uitgevochten in de herbergen aan ons Heuvelplein. Dat laatste was meer typisch voor Over de Meet, niet alleen omwille van de “true crime” die werd behandeld, maar ook omdat de grens er een determinerende rol inspeelt. Met alle complicaties en ontsnappingsmogelijkheden van dien – hoewel het gerechtelijk apparaat zich ook onder het ancien régime niet zomaar liet afschrikken door de toevallige lijn die in 1648 in onze contreien werd getrokken. Al onthoud ik uit de verhalen ook dat de breuk die de Franse revolutie ook bij ons heeft veroorzaakt moeilijk kan onderschat worden. En ook dat een misdaad “bewijzen” in een tijd zonder DNA-testen of camera’s, maar zelfs zonder fotografie of straatverlichting (de eerste straatlantaarn brandde in Essen in 1855 volgens De Spycker) nooit evident is geweest, en dat ik bijna begrip ben binnen opbrengen voor de “tortuur” die dan maar werd ingezet. Meer ga ik uiteraard niet vertellen, u moet gewoon doen zoals zovelen in Essen en daarbuiten al deden, en de podcast beluisteren ! En met mij hopen dat de makers nog veel verhalen gaan vinden om die onderhoudend en inventief tot bij ons te blijven brengen.