Klasse

1 09 2010 - 19:18

1 september 2010. Twintig jaar is het geleden, de eerste keer 1 september dat ik niet naar school moest. Enkele weken nadien begon ik wel aan mijn universitaire studie, maar dat moest niet. En de unief kan je natuurlijk ook geen school noemen. Na drie jaar bij de zusters van Mariaberg en negen jaar bij de broeders van Sint-Jozef verkastte ik voor de laatste drie schooljaren naar het Klein Seminarie van Hoogstraten. Zuster Juliana heeft mij in de klas gehad, maar van echte broeders heb ik geen les meer gekregen - één jaar "broeder directeur" heb ik wel nog meegemaakt. En in Hoogstraten hebben 3 priesters mij geprobeerd iets bij te brengen. Een beetje godsdienst... en veel wiskunde.

Het Klein Seminarie. Toen ik er pas, voor een quiz, passeerde bedacht ik dat ik er na de laatste schooldag in 1990 nog één keer binnen ben geweest, om mijn diploma af te halen. Daarna nooit meer. Ik heb hoop en al nog een stuk of tien klasgenoten van die drie jaar van toen ooit nog teruggezien. En toch... Toch waren het drie jaren die voor mij ontzettend belangrijk zijn geweest. Dat zal op die leeftijd altijd wel zo zijn, en het Klein Seminarie was niet dé perfecte school. Maar wel één waar ik mij thuisvoelde, en die kansen gaf aan uitstekende leerkrachten - en zich af en toe tevreden moest stellen met mindere talenten, dat is onvermijdelijk. Ik ben het Klein Seminarie bijzonder dankbaar.

Ik volgde de Wetenschappelijke A, met een dosis wiskunde die toen in Essen niet verkrijgbaar was in de "Moderne". Wel in het College, maar toen ik 12 was zei Latijn met niets. Ik heb niet het gevoel dat ik aan die taallessen iets gemist heb : op het "Herexamen" op De Standaard haalde ik vorige week 9/10 voor Latijn; alleen een naamval was er uiteraard te veel aan. Maar in een "Latijnse" zou ik me wellicht toch intellectueel sterker uitgedaagd gevoeld hebben. In het vijfde jaar zaten we met een halve klas WeA-ers samen met de leerlingen uit de richting Latijn-Wiskunde, en ik heb heel goede herinneringen aan dat jaar.

Ik hield dus wel van wiskunde, maar dat was uiteraard niet echt uniek in die klas van toen. Veruit de meesten zijn nadien een ingenieursrichting of iets dergelijks ingeslagen. Ik heb zelf ook goede herinneringen aan de twee wiskundeleraren van Hoogstraten. Toch zijn het vooral drie leerkrachten Germaanse talen, en ook wel de leraar geschiedenis, die mij het meest gevormd hebben. Ze leerden me de strakke regels van de wiskunde combineren met de creativiteit van de taal. Ze leerden me poëzie waarderen. Ze hebben me ook over mezelf dingen geleerd die ik niet wist. En ze hebben mijn interesse in de samenleving en later de politiek aangewakkerd.

Al ik er één uitpik (waarmee ik de anderen onrecht aandoe), dan kom ik bij Michel De Laet terecht. Die iets had van Robin Williams in "Dead Poets Society", en al eens staand op de lessenaar lesgaf, of jonglerend met een bezemsteel. Die ons in het hele schooljaar één keer een oefening met de hele klas liet aanpakken, en om redenen die mij totaal ontgingen aan mij vroeg om die discussie voor te zitten. Die de voortrekker was van de actie "Fietspaden NU!" in Hoogstraten en daarmee onbewust heeft bijgedragen tot de sportvloer die nu in de Essense Heuvelhal ligt...

Geen idee wat er van de man geworden is. Het zou me ook zeer verbazen moest hij zich mij nog herinneren. Maar laat ik door hem even in het zonnetje te zetten vandaag maar eens onderlijnen hoe belangrijk goede leerkrachten zijn. Een samenleving die daarin investeert, met financiële middelen maar ook met waardering, krijgt dat in veelvoud terug.

Goede raad is duur

1 09 2010 - 18:00

Om meer dan één reden was de gemeenteraadszitting van gisteren interessant. Er stonden enkele wisselingen van de wacht op het programma, die zoals bekend al wat eerder voorzien waren. Imelda Schrauwen verliet de raad en het college. Los van de politieke inschatting van de 22 jaar die ze in de raad heeft gezeten, waarvan als ik me niet vergis 16 in het college, heb ik –en ik vermoed dat dat zowat voor iedereen geldt– Imelda op menselijk vlak altijd gewaardeerd. Brigitte Quick werd de nieuwe schepen, Fons Tobback zit opnieuw in de raad – waarvoor mijn welgemeende felicitaties.

Inhoudelijk stonden vooral de bib en het gemeentehuis vooraan op de agenda. Er is een zekere gelijkenis tussen beide dossiers. Het gaat in de twee gevallen om een vraag die sterk wordt gedragen door de betrokken diensten, de sluiting van de wijkbibs en de uitbreiding van het gemeentehuis. En in de beide zijn recent nieuwe aspecten naar boven gekomen : een negatief advies van de cultuurraad en buurtprotest bij de bibliotheken, en een zeer zware onderschatting van de kosten bij het gemeentehuis. De architecten en ingenieurs hadden de prijs een kwart lager ingeschat dan de voordeligste bieding die is binnengekomen – een verschil dat de Essense belastingbetaler ettelijke honderdduizenden euro gaat kosten.

In beide dossiers was het duidelijk de bedoeling om door te bijten en zich niet te laten afleiden. Voor de bibliotheken is dat niet gelukt : de beslissing werd uitgesteld, en ik ben er redelijk gerust in dat de wijkbibs open gaan blijven. Welke dynamiek binnen de meerderheid heeft gespeeld, is niet helemaal duidelijk. Ik kan me niet voorstellen dat men daar nu plots van de meerwaarde van de wijkbibliotheken overtuigd is geraakt, dus zijn ze (gelukkig maar) gebogen voor het protest. Er moet een “draagvlak” worden gezocht voor de beslissing.

Voor het gemeentehuis hoeft dat duidelijk niet, dat draagvlak : daar blijkt het nog steeds geen probleem dat het hele project maar op 13 van de 25 stemmen in de gemeenteraad kan rekenen. De financiële impact van beide blijkt daarbij omgekeerd evenredig met de bereidheid om beslissingen te heroverwegen. Penny wise and pound foolish, heet dat in het Engels. De hele procedure waarbij eerst een lage raming aan de gemeenteraad wordt voorgelegd en later een (veel) hogere, is bedenkelijk uit zowel democratisch als economisch standpunt. Een weloverwogen (daar ga ik toch vanuit) “ja” van de raad op basis van een redelijke prijs leidt later al te gemakkelijk tot een “het zal wel moeten zeker” – want erop terugkomen is gezichtsverlies. Dat het meestal zo loopt, betekent ook dat aannemers weten dat ze openbare besturen tot een prijs boven de marktwaarde kunnen verleiden, waardoor de hele publieke sector te veel betaalt.

Moraal van het verhaal : het is jammer dat de belastingbetalers minder gemakkelijk dan de boekenliefhebbers te overtuigen zijn om aan het gemeentehuis een protestlied te komen zingen…

In verband met het dierenparkje (zie hieronder) heb ik ook nog van Gaston geleerd dat je een hertje dat drie dagen dood ligt weg te rotten moet “nuanceren”. Hierbij… Het dier leek sinds drie dagen iets minder levendig dan voorheen; het had zijn eetlust verloren en ook de ademhaling verliep niet zo vlot meer. Het had zich op de grond neergevleid, en bood nu een gezellige thuis aan hongerige insectenlarven. Zoiets ?

Tenslotte : om op tijd op deze gemeenteraad te zijn heb ik 70 EUR moeten betalen aan een taxichauffeur - de NMBS slaagde er immers alweer niet in om mij op minder dan 2u15 van Brussel naar Essen te vervoeren. Toch ben ik tevreden over mijn investering : liever zo dan mijn nagels (en vingers) af te zitten bijten in de trein.

Ronde

29 08 2010 - 19:49

Met een geslaagde 38e Ronde van Essen zit de zomer van 2010 er weer op. Ondanks het slechte weer vonden weer heel wat kinderen en hun ouders dagelijks de weg naar de (zich verplaatsende) Ronde-omloop. Ik mocht weer instaan voor de foto's - en af en toe ook voor nietjes en andere onmisbare Ronde-onderdelen.

Omdat de gemeenteraad dit jaar pas op 31/8 valt kon ik er zelfs nog eens de hele week bij zijn. Al verbaasde het me niet dat er op dinsdag aan het College (in Hoek dus) werd gezakloopt. Dat is al decennia zo, en hopelijk zal het nog lang zo blijven !

Bij de beesten af

21 08 2010 - 22:26

Wie aan politiek doet, vertrekt daarbij vaak vanuit een gevoel van verontwaardiging : iets in de samenleving loopt niet zoals het zou moeten. Daarom moeten er dingen veranderen (of bestaande zaken moeten juist worden bevestigd of versterkt, dat kan ook). Verontwaardiging over wat er in Pakistan gebeurt zonder dat de wereld wakker schiet, over ellenlange discussies over nochtans evidente aanpassingen aan de Belgische staatsstructuur, over een absurde toeslag die de NMBS heft op internationale tickets.

En in de gemeentepolitiek ? Daar ook, ja. Soms zit het in een klein hoekje. Ik vraag één tot twee keer per maand allerlei stukken op die ter bespreking aan het college zijn voorgelegd. Ik ga daarvoor af op het verslag van de collegevergaderingen, maar daar kan je niet altijd veel uit afleiden. Dus moet je soms je intuïtie volgen.

Zo kreeg ik vandaag een nota over het dierenparkje in het Sportpark onder ogen. Met deze passage :
"De veearts trof:
- Een damhert aan dat met zijn gewei gekneld zat;
- En drie jonge damherten waarvan een al zeker een paar dagen dood omdat -zo deelt hij me mee -er ruim een halve kg wormen opzaten. Het tweede hertje was aan het doodgaan. Het derde was nog fit."
Minder dan twee weken later volgt dit :
"(de veearts) ging ter plaatse en trof er een dood geitje aan. De andere hadden diaree en heeft hij ontwormd. Een bijkomende vaststelling was het ontbreken van drinkwater."

Het gemeentebestuur ("wij", moet ik als raadslid eigenlijk schrijven) laat hertjes en geitjes voor dood achter. We wachten tot er klachten komen om ze water en eten te geven. Blijkbaar.

Ja, er zijn ergere dingen in de wereld, véél ergere. En toch is dit zonder meer schandalig. Te meer omdat het niet de eerste keer is dat er hier problemen zijn.

Gelukkig zijn er in dit soort omstandigheden ook mensen aan het Heuvelplein die hun verantwoordelijkheid nemen en toch (hoewel het hun taak niet is) iets doen. Maar het is hoog tijd dat er ook op politiek niveau, in het schepencollege, wordt opgetreden. Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra ?

Zo de abt, zo de monniken

15 08 2010 - 12:57

Dit weekend liep in de Oude Pastorij de tentoonstelling "Essen onder de kromstaf", over de impact van het beheer door de abdij van Tongerloo van onze gemeente (en Kalmthout/Huybergen).

De tentoonstelling, waarvoor (alweer) vooral Maria Gommeren had getekend, was zeker de moiete. Maar ik heb vooral de inleiding op vrijdag door historicus Dries Kools gesmaakt. Zijn uiteenzetting over de verschillende hoeven die de abdij doorheen de eeuwen in onze streek bezat en verpachtte -aangevuld met actuele foto's van de betrokken locaties- heeft alvast mijn blik op de lokale geschiedenis verbreed.

Daarnaast was ik nog niet in het vernieuwde torentje geweest - ook vóór de restauratie ben ik er trouwens nooit binnengestapt. Het zou een mooie plaats kunnen zijn om permanent de geschiedenis van de Oude Pastorij en de link met het bredere kader aan bod te laten komen.

Derby

7 08 2010 - 15:35

In de Lage Landen wordt sinds de verkiezingen van juni aan de vorming van twee regeringen gewerkt. Zowel Rutte I als Di Rupo I stonden vrijwel onmiddellijk in de sterren geschreven, maar beide staan nog niet op het spoor. Dat is ook niet zo verwonderlijk, want de kiezer maakte het zowel in Noord als Zuid niet eenvoudig. Naast de twee genoemde heren boekte in beide landen ook een relatieve "outsider" stevige winst.

Natuurlijk zijn de verschillen tussen Wilders en De Wever erg groot : onze outsider is een verantwoordelijk politicus, die een partij leidt met een stevig kader. De andere is het enige lid van zijn partij die vooral doordrongen is van zijn persoonlijke fobie voor al wat van ver of nabij aan de islam refereert. Beide zijn wel intelligent en uitstekend in het debat. Gelukkig hebben ze niet dezelfde kapper.

In beide landen verloren bovendien de christen-democraten, in het verleden altijd goed om de mayonaise van een regering te doen "pakken".

Bij de regeringsvorming vallen de verschillen op : in Nederland moet vooral gezocht worden naar een regering die de helft van de zetels heeft en toch nog enige ideologische samenhang vertoont. Dat laatste is in België een vrijwel gepasseerd station : het zit er gewoon niet in. En de helft van de zetels is niet genoeg : het moeten er meteen twee derde zijn. In Nederland wordt er gewoontegetrouw met een serietje informateurs gewerkt, onze koning bleek alweer inventief in het bedenken van een nieuwe titel : de preformateur.

Maar toch. Beide tradities zijn eigenlijk heel gelijklopend en zeer verschillend van bijvoorbeeld de Britse en de Franse, waar regeringen in enkele dagen worden gevormd. In Nederland gaat het debat over bezuinigingen en integratie (in die volgorde), bij ons over de staatshervorming en bezuinigingen (in déze volgorde). Naast reële kwesties spelen er ook symbooldossiers mee. En uiteindelijk wordt er in beide gevallen aan een soort gedoogconstructie gewerkt : de groenen die de 2/3 leveren zonder in de regering te stappen, Wilders die de meerderheid van VVD en CDA gedoogt.

De Nederlandse gedoogvariant is overigens wel interessant. Voor mij is ze "not done", omdat je een regering niet laat afhangen van een racist, die naar mijn aanvoelen ook nog eens labiel is. Ik begrijp volkomen de kritiek bij de achterban van het CDA, en zou als ik van hen was ook niet toehappen. Maar als het doorgaat en redelijk werkt, kan het model op zich misschien ook over de grens school maken.

Beide regeringen zijn nog niet aan de finish, en het blijft me benieuwen waar er eerst een fotograaf mag aantreden : op de trappen van Laken of het bordes van Soestdijk. Het zou niet zo evident zijn om vandaag geld in te zetten op de ene of de andere. Als de huidige formatie van de rails loopt, zijn de gevolgen namelijk heel verschillend. In Nederland komt dan een middenkabinet van CDA, VVD en PvdA terug in beeld, of nieuwe verkiezingen. Bij ons gaapt dan de afgrond. En net dat verschil maakt dat het misschien deze keer net iets eenvoudiger is in de Wetstraat dan een het Binnenhof. Maar als het wel lukt in Den Haag, dan kan het natuurlijk snel gaan. Terwijl er hier toch meer op het menu staat.

Boeiend, dat wel...

3 08 2008 + 2

3 08 2010 - 18:35

Dag op dag twee jaar geleden registreerde ik de domeinnaam esseninbeeld.be; wie wil kan het nakijken bij DNS Belgium... Vandaag is het een beetje de verjaardag van "Essen in Beeld" dus, al heb ik die vorig jaar pas op 8 augustus gevierd : de dag waarop ik voor het eerst een mail kreeg die meldde dat er een foto was opgeladen. Er zijn er ondertussen ruim meer dan 25.000 gevolgd.

Op de site is het heel wat rustiger geworden, maar dat wil niet zeggen dat de activiteit rond Essen in Beeld stilgevallen is. Integendeel : we zijn druk aan het werken om de scherpe kantjes van het fotoboek af te vijlen. Dat boek samenstellen was geen eenvoudige opdracht, zoals ik hier eerder al eens heb geschreven. En het uiteindelijke resultaat zal per definitie voor discussie vatbaar zijn. Elk van de 656 foto's die uiteindelijk de selectie gehaald hebben verdient een plaatsje, maar nog honderden andere hadden er even goed in kunnen staan. Toch zijn Steven, Rudi en ik blij met het resultaat zoals wij het nu op ons scherm te zien krijgen. Als het uiteindelijk ook zo op papier raakt, zullen we tevreden mogen terugblikken op een project dat twee jaar geleden wel heel moeilijk in te schatten was.

Er staan ook foto's in die ik zelf heb gemaakt. Dat was onvermijdelijk, natuurlijk, nadat ik een heel jaar met een toestel heb rondgelopen. Net zoals Rudi en Steven ben ik erg streng geweest voor mijn eigen foto's. Zoals zij misschien hier en daar verbaasd zijn over de foto's van hen die ik heb geselecteerd, ben ik het af en toe over mijn foto's die hun selectie hebben gehaald. En vervolgens over wat de lay-out daarmee heeft gedaan, want waar en hoe een foto in het boek komt is grotendeels het werk van de "art director" - zo heet dat tegenwoordig blijkbaar.

Als ik door Essen fiets, betrap ik me er in elk geval nog steeds op dat ik af en toe voor mijn ogen een rechthoekig kader zie opduiken dat ik ook nog wel had willen vastleggen. 15.460 foto's, om precies te zijn, komen niet in het boek. Daarmee hadden we dus nog een kleine 25 alternatieve fotoboeken kunnen vullen. Maar hoeveel boeken zouden er kunnen worden samengesteld met al die nooit gemaakte foto's, de plekjes en de momenten die eigenlijk gefotografeerd hadden moeten zijn ?

Eén foto is gelukkig niet geselecteerd, want het gaat om een vervalsing : dit kunstwerk blijkt helemaal niet van een Essense kunstenaar ! Of althans : het hing niet op de tentoonstelling. Al was het er wel, in zekere zin...

Overigens heb ik de site een beetje aangepast, om de verjaardag te "vieren". Daardoor zijn de de foto's van 2009 niet meer bereikbaar vanuit de thuispagina. Een kwestie van de honger naar het boek wat aan te scherpen...

Tenslotte moeten we toch ook nog eens nadenken wat we met de meer dan 10.000 oude foto's die we bijeenbrachten gaan doen. Archiveren, uiteraard, en benutten voor De Spycker. Maar zit er toch niet meer in ?

Mijmering

2 08 2010 - 22:41

Vandaag is Guido Smout begraven. Vader van fractieleider Dirk, van "Essen in Beeld"-collega Rudi, van Tom en van Ann. In 1979, in het Ardense Lignueville, op mijn eerste kamp met toen nog KSA Heidebloempje Essen, moest vers water een eind van de kampplaats gehaald worden, op een kerkhof. Eén van de taken van kookvader Guido. Hoe en waarom weet ik niet meer, maar op een dag heeft hij mij daar mee naartoe genomen. En, ik weet al evenmin waarom, net dat moment werd één van de zes à zeven herinneringen die ik aan dat kamp heb overgehouden.

Later kwam Guido bij ons thuis als wijkmeester van KWB elke maand (denk ik) het tijdschrift Raak brengen, en deed een babbeltje. Als belastingambtenaar had hij natuurlijk gespreksstof genoeg om het met mijn vader-accountant over te hebben. Nog later kwam ik zelf wel eens bij hem thuis, als ik één van zijn kinderen nodig had. De Stichting 100 jaar Heidebloempje ontstond aan zijn keukentafel.

Als ik een woord zoek om hem te typeren, kom ik bij "minzaam" uit. Een mooi woord vind ik dat trouwens. Maar het roept ook meteen het onrechtvaardige van de dood op : waarom moet een einde komen aan wat gewoon, zonder verdere, goed is ?

Ik wens wie hem nabij waren veel sterkte toe.

Wederwoord

29 07 2010 - 15:41

Op mijn tekst "Grootkruis of Rood Kruis" kreeg ik de onderstaande reactie van Jeroen Clous, die ik (met zijn toelating) hier graag publiceer.

Beste Tom,

Het zal je wellicht niet verbazen, van iemand waarvan je gewoon bent zijn huiswerk goed te maken, dat ik met heel veel aandacht je artikels heb gelezen op je persoonlijke website.

Eerst en vooral voelde ik me gevleid “je vriend” genoemd te worden. Voor wie beweert dat je in het politieke vak geen vrienden maakt, … daarvan bewijzen wij het tegendeel. Ik hoop dat dit ook in de toekomst zo zal blijven, waarbij het wederzijds respect niet in verval raakt.

Doch kan ik niet anders om mijn reactie te geven op je artikels. Wellicht heeft de passage waarin je mijn initialen onomwonden verbindt als zou ik christelijk bloed in mijn aderen hebben stromen, mij het meeste verongelijkt!
Hier verwar je toch wel echt mijn loyaliteit t.o.v. de coalitie (waarvan ik één van de grondleggers was) die je redelijkerwijs mag verwachten.

Voorts vind ik je weergave erg éénzijdig. Zo rep je bij voorbeeld geen woord over het verlaten van de raadsleden van de OCMW-raad wanneer de sociale dossiers aan bod moeten komen, maar schroom je niet woorden in de mond te nemen als “politiek fatsoen”! Ik vrees dat ik hier een ander beeld van heb. Evenmin zou ik dit met opgeheven hoofd doen en betuigd het niet van “respect voor de instellingen van de lokale democratie”. Meer nog, ik zou een OCMW-raad zeker niet willen vergelijken met “het speelveld”.

Ik kan niet anders zeggen dat, en ik geloof dat ik ook namens sp.a mag spreken, ik ook niet gelukkig was met de gang van zaken maar jullie hebben het circus (=opzet geslaagd!!!) compleet gemaakt.

Ik nodig je hierbij uit om nogmaals mijn tussenkomst op de raad van 16 juli l.l. nogmaals te lezen (Ik neem aan dat je in het bezit bent van de notulen, anders stuur ik je ze graag toe.).

Je zal zien dat ik een verklaring geef voor het feit dat wij de verkiezing tot voorzitter van Maria Ansoms verdedigden om zo de politieke spelletjes te stoppen (waar overigens sp.a zich volledig heeft van gedistantieerd) om de goede werking van het OCMW te verzekeren. Ik geloof niet dat je daarmee mij kunt of mag beschuldigen dat ik mijn integriteit zou verloren hebben.

Even goed, ik verwacht van niemand noch bloemen, noch kransen… Als je je daarbij toch nog geroepen voelt om mij te huldigen, laat het mij dan maar weten, ik zal gaarne aanwezig zijn voor zover je mij kan garanderen dat wanneer er met bloemen wordt gegooid, het zonder pot zal zijn.

Mijn kameraadschappelijke groeten.
Jeroen Clous
sp.a – fractieleider OCMW

Bij een 21e juli

21 07 2010 - 10:19

Een aantal jaren geleden was ik in Auschwitz. Wie iets wil begrijpen van de 20e eeuw moet daar geweest zijn. Vooral in Birkenau overigens, het deel van het kamp dat er het meest verschrikkelijk uitziet en zo veel mogelijk is blijven liggen als in 1945. Op die plaatst hoopte ik dat ikzelf in staat zou zijn (geweest) om in soortgelijke omstandigheden de vlag op te nemen die het meest voor vrijheid zou (hebben ge)staan. Dáár, toen, in Polen mogelijk de rode vaan. Hier, toen, mogelijk de zwart-geel-rode tricolore of de witte vlag van de Witte Brigade.

Maar zeker kan je dat niet weten. In de jaren vóór de oorlog waren er meer dan voldoende redenen om niet de rode, niet de tricolore vlag op te nemen, maar de Leeuwenvlag. Voor het Vlaanderen dat na de Eerste Wereldoorlog van "hier ons bloed, wanneer ons recht ?" een ongelijke strijd voerde. Zou die strijd dan, ook voor mij, naar de potentiële eenpartijstaat van het VNV hebben geleid ? Met "the benefit of hindsight" natuurlijk een gemakkelijk te beantwoorden vraag. Maar voor wie toen leefde was het lang zo eenvoudig niet.

Ik heb veel over de Tweede Wereldoorlog gelezen. De Hitlerbiografie van Ian Kershaw is een must. In eigen land blijf ik "Leopold III - De Koning, het Land, de Oorlog" van Jan Velaers en Herman Van Goethem een standaardwerk vinden (zeker voor wie ook in de juridische kant van de koningskwestie geïnteresseerd is). En "Greep naar de macht" van Bruno De Wever vind ik ook onmisbaar.

Het is wel even geleden dat ik die boeken nog vast had, maar de conclusies eruit blijven. Genuanceerd, maar toch. Het staat voor mij vast dat velen in ruime kring rond het Nazisme van de Holocaust wisten, of minstens hadden moeten vermoeden dat Hitler voor de joden een zéér onbenijdenswaardig lot had voorbehouden. Het staat even goed vast dat het VNV een totalitaire partij was, die met behulp van Duitsland een staatsgreep wilde plegen. Die België zou vernietigen, maar ook Vlaanderen zou verknechten. Dat de Vlaams-nationalisten in het VNV vooral "misleid" waren, heb ik ooit geloofd, maar dat excuus vind ik nu iets té mooi uitkomen. Het staat voor mij bijvoorbeeld ook vast dat het Verzet het recht had om potentiële verklikkers neer te schieten, tijdens de oorlog. Het staat voor mij vast dat de collaboratie bestraft moest worden. Dat lidmaatschap van het VNV terecht een strafbaar feit bleek. Punt.

Ik heb dus heel veel respect voor wie toen heeft meegevochten tegen nazisme en fascisme, en voor hun symbolen, ook waar die in de politiek van vandaag de mijne niet zijn.

Anderzijds… Dat de rechtstaat België zich heeft laten misbruiken om onbehoorlijke straffen toe te dekken, om wraak mogelijk te maken, is een zware vergissing geweest – dezelfde potentiële verklikker die tijdens de oorlog legitiem werd vermoord was de dag ná de wapenstilstand natuurlijk volstrekt onschuldig tot zijn schuld bewezen zou zijn en mocht dus zelfs niet zomaar worden opgepakt.

Dat daarbij minstens de indruk is gewekt dat geprobeerd werd een politieke stroming, het Vlaams-nationalisme, óók in zover het niet aan de collaboratie had deelgenomen, onherstelbare schade toe te brengen, is niet aanvaardbaar voor een democratie.

Dat mensen die voor de maatschappij iets willen doen, ook ten goede, soms de keuze maken om lid te worden van de eenheidspartij die de macht heeft (of lijkt te krijgen), is begrijpelijk. Ik kan me voorstellen dat je in het China van vandaag lid wordt van de Communistische Partij. Dat is geen zwart/witbeslissing waar je vervolgens je hele leven op moet worden afgerekend, zoals gelukkig in het Centraal- en Oost-Europa van vandaag wordt aangetoond. Die nuance geldt dus ook voor het VNV. Dat in zijn rangen goede bestuurders telde die het beste voor hadden met de bevolking waarvoor ze verantwoordelijk waren.

Een beetje tot mijn verbazing steekt het amnestiedebat de voorbije weken opnieuw de kop op. Met een moedige interventie van Steve Stevaert. Waarbij terecht gesteld werd dat de misdaden van Nazi-Duitsland onvergelijkbaar zijn met de vergissingen die de Belgische Staat na de oorlog heeft gemaakt. Het historisch pardon dat Frans-Jos Verdoodt namens de Vlaamse Beweging hierover in 2000 op de IJzervlakte uitsprak was oprecht en zeer welkom, maar veegt niets uit van de Vlaamse mede-verantwoordelijkheid voor wat de mensheid tussen 1939 en 1945 door het Nazisme werd aangedaan.

Maar de lat lag hoger voor de democratische rechtstaat die België had moeten zijn. Ik heb me er ooit wellicht met minder nuance over uitgesproken, maar ten grond blijf ik vinden dat één of andere vorm van amnestie mogelijk moet zijn : de erkenning dat de Belgische Staat fouten heeft gemaakt in de nasleep van 1945, en daarom niet de straffen van toen, maar de gevolgen ervan vandaag uitwist. Daar hoort dan ook de erkenning bij dat sommigen die toen getracht hebben de kool en de geit te sparen, binnen het VNV maar ook binnen het Belgische establishment dat in navolging van koning Leopold III er lang van overtuigd was dat Duitsland de oorlog ging winnen (geen onredelijke aanname in 1940-1941), daar al bij al inderdaad ook in geslaagd zijn. En daarvoor eerherstel verdienen. Wat de straf niet uitwist, maar in perspectief plaatst.

Natuurlijk is dit, 65 jaar na dato, geen politieke prioriteit. Maar nu het debat dan toch is geopend, hoop ik dat het op een redelijke manier kan gevoerd worden. Net omdat die rede in Auschwitz en elders het Europa van 1939-1945 ontbrak.

Dit was een erg moeilijk stuk om te schrijven. Het heeft lang in mijn hoofd gespeeld, maar is zeker niet perfect. Er zouden nog meer nuances in moeten zitten, ik had de boeken die ik heb opgesomd moeten herlezen. En dan nog. Maar als spreken zilver is en zwijgen goud, dan ga ik soms voor de heldere glans van zilver.

Reageren ? info@tombevers.be