Vorig jaar vierde Griekenland de tweehonderdste verjaardag van het begin van de onafhankelijkheidsstrijd tegen het Ottomaanse Rijk, dit jaar wordt een zwarte bladzijde in de geschiedenis herdacht : de Klein-Aziatische Catastrofe (\u039c\u03b9\u03ba\u03c1\u03b1\u03c3\u03b9\u03b1\u03c4\u03b9\u03ba\u03ae \u039a\u03b1\u03c4\u03b1\u03c3\u03c4\u03c1\u03bf\u03c6\u03ae) van 1922.\u00a0 De naam toont uiteraard al aan dat het niet meteen iets is waar licht overheen wordt gegaan.\u00a0 De afwikkeling ervan heeft bovendien een belangrijke precedentwaarde gehad in de Europese geschiedenis van de voorbije eeuw.<\/p>\n
1922 staat niet los van 1821.\u00a0 Griekenland startte als klein staatje met de Peloponnesos, Attica en de rest van Roumeli en Evia, maar met de ambitie om alle Griekssprekende gebieden te verenigen.\u00a0 De geschiedenis had het Grieks echter wijd verspreid rond de hele Middellandse en Zwarte Zee (en Alexander De Grote ging nog een heel eind verder, met Grieks-Indische koninkrijken als gevolg).\u00a0 En ook al werd in Marseille en Syracuse al lang geen Grieks meer gesproken, in de 19e eeuw ging het nog steeds om een zeer uitgestrekt gebied – maar wel vaak om taalgemengde gebieden of Griekstalige enclaves te midden van territoria met anderstalige meerderheden.\u00a0 Geleidelijk breidde Griekenland zich uit, vooral in noordelijke richting en met de vele eilanden die het land nu rijk is, maar waar de grens moest liggen was niet zo evident.\u00a0 De voorstanders van het “Grote Idee” (\u039c\u03b5\u03b3\u03ac\u03bb\u03b7 \u0399\u03b4\u03ad\u03b1) zagen het in elk geval groots, en wilden minstens ook Oost-Thraci\u00eb (huidig Europees Turkije) en Ioania, het gebied rond Izmir (Smyra in het Grieks – aan de Westkust van Klein-Azi\u00eb) aan het land toevoegen.\u00a0 En als het even kon nog wat Zwarte Zeekust en een deel van -of liever nog heel- Constantinopel\/Istanboel.<\/p>\n
Ze zagen hun kans schoon toen als gevolg van de Eerste Wereldoorlog het Ottomaanse Rijk instortte, en Griekenland de kans kreeg om een aantal van de gewenste gebieden te bezetten.\u00a0 Er was ook wel reden om militair aanwezig te willen zijn in Anatoli\u00eb, want tijdens de Balkanoorlogen die aan WO I voorafgingen hadden de Ottomanen een beleid van etnische zuivering en genocide gevoerd tegenover de Grieken.\u00a0 Het Griekse leger landde in Smyrna, en vocht zich een weg in de richting van Ankara, in een poging om een verdedigbaar gebied te cre\u00ebren.\u00a0 Dat bleek hubris, want de Turkse Republiek die uit de ineenstorting van het Ottomaanse Rijk ontstond vocht terug en verdreef uiteindelijk het Griekse leger uit Klein-Azi\u00eb.<\/p>\n
De oorlogen hadden uiteraard aanleiding gegeven tot vluchtelingenstromen waarbij etnische Grieken (en ook een aantal Armeni\u00ebrs) de weg vonden naar de Griekse staat, overigens niet alleen uit Klein-Azi\u00eb maar ook uit andere Balkanlanden.\u00a0 Maar de afwikkeling zou voor een echte volksverhuizing zorgen : in het Verdrag van Lausanne (1923) werd vastgelegd dat 1,2 miljoen Grieks-orthodoxen moesten vertrekken uit wat Turks grondgebied was geworden, en 400.000 moslims moesten Griekenland verlaten.\u00a0 Samen met de eerdere vluchtelingenbeweging deed de uitwisseling de Griekse bevolking in enkele jaren tijd toenemen van 4 tot 6 miljoen.\u00a0 Helemaal voorbij was het daarmee nog niet : de Grieken in Istanboel mochten blijven, maar werden in de jaren 1950 op hun beurt grotendeels verdreven.\u00a0 Daarbij ging het echter om veel kleinere aantallen.<\/p>\n
De massale toevloed van vluchtelingen had uiteraard een gigantische impact op Griekenland.\u00a0 Wie zich afvraagt hoe de verhuis van pakweg 3 miljoen Nederlanders naar Vlaanderen zou uitpakken kan zich een idee vormen : uiteraard ging het om mensen die dezelfde godsdienst beleden en dezelfde taal spraken, maar daar hield de affiniteit vaak op.\u00a0 En omdat niet de taal maar de godsdienst het criterium was ging het laatste zelfs niet helemaal op, want ook Turkstalige christenen belandden in een hen vreemd Balkanland.\u00a0 Uiteraard zorgde de situatie voor grote spanningen, maar ze gaf ook een gigantische nieuwe impuls aan de Griekse samenleving.\u00a0 De Klein-Aziatische Grieken, zeker die uit Istanboel en Smyrna, waren vaak veel kosmopolitischer gericht dan men in de Balkan gewoon was.\u00a0 Ze zorgden voor een culturele impuls (met de rebetiko als muzikale uitdrukking, maar ook met een grote invloed op de literatuur).\u00a0 Ze veranderden ook de Griekse keuken van een eenvoudige Balkankeuken naar \u00e9\u00e9n met veel meer vis en zeevruchten en sterke oosterse invloeden : de film “A Touch of Spice<\/a>” (\u03a0\u03bf\u03bb\u03af\u03c4\u03b9\u03ba\u03b7 \u039a\u03bf\u03c5\u03b6\u03af\u03bd\u03b1) vertelt dat verhaal -en het bredere verhaal van de vlucht uit Istanboel in de jaren 1950- virtuoos.\u00a0 Ze veranderden de Griekse steden (waarbij niet meteen de meest esthetische urbanistische keuzes werden gemaakt), de economie en de politiek.\u00a0 Zodat de Catastrofe vandaag heel ambivalent wordt bekeken : als een gebeurtenis die even veel als 1821 het huidige Griekenland vormde, als een militaire nederlaag tegen Turkije, maar ook als het verlies van een veel grotere (zei het gedeeltelijk mythische) Griekse “samenleving”, waarbij steden als Constantinopel, Smyrna, Trabzon of Alexandri\u00eb (in Egypte) even goed deel uitmaakten van de Griekse wereld als Athene of Thessaloniki.<\/p>\n Tenslotte werd met het Verdrag van Lausanne ook ook het principe van etnische homogeniteit ingebed in het Europese denken.\u00a0 De overeenkomst die Kemal Ataturk en Elefteros Venizelos afsloten doet daarmee tot op vandaag zijn invloed gelden : wie de situatie in Bosni\u00eb-Herzegovina, de Servischsprekende gemeenten in Kosovo en zelfs de spanningen in Oekra\u00efne wil begrijpen kan er alvast niet omheen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Vorig jaar vierde Griekenland de tweehonderdste verjaardag van het begin van de onafhankelijkheidsstrijd tegen het Ottomaanse Rijk, dit jaar wordt een zwarte bladzijde in de geschiedenis herdacht : de Klein-Aziatische Catastrofe (\u039c\u03b9\u03ba\u03c1\u03b1\u03c3\u03b9\u03b1\u03c4\u03b9\u03ba\u03ae \u039a\u03b1\u03c4\u03b1\u03c3\u03c4\u03c1\u03bf\u03c6\u03ae) van 1922.\u00a0 De naam toont uiteraard al aan dat het niet meteen iets is waar licht overheen wordt gegaan.\u00a0 De afwikkeling ervan heeft bovendien een belangrijke precedentwaarde gehad in de Europese geschiedenis van de voorbije eeuw. 1922 staat niet los van 1821.\u00a0 Griekenland startte als klein staatje…<\/p>\n